Proverbs and Proverbial Materials in Þorsteins þáttr stangarhöggs

Editions used.   ÍF XI. Austfirðinga sögur. Þorsteins saga hvíta. Vápnfirðinga saga. Þorsteins þáttr stangarhöggs. Ölkofra þáttr. Hrafnkels saga Freysgoða. Droplaugarsona saga. Brandkrossa þáttr. Gunnars þáttr Þiðrandabana. Fljótsdœla saga. Þorsteins saga Síðu-Hallssonar. Draumr Þorsteins Síðu-Hallssonar. Þorsteins þáttr Austfirðings. Þorsteins þáttr sögufróða. Gull-Ásu-Þórðar þáttr.
Others.
Translations used.
Others.

Editorial comment.

ÍF XI.   71. Þá tók kona til orða, sú er Þorsteinn hafði hitta: "Satt er þat, er oss er opt sagt konum, at þar er lítit til vits at taka, sem vér erum konur. Hér kom Þorsteinn stangarhögg í morgin, kvað naut hafa stangat Þórð, svá at hann myndi eigi sjálfbjargi verða, en ek nennta eigi þá at vekja þik, ok þá hvarf mér ór hug síðan."
CSI IV.   336. Then the woman Thorstein had met spoke up and said, "It's true, as we're often reminded, that we women aren't very smart. Thorstein Staff-struck was here this morning and said that a bull had gored Thord and that he needed help. But I didn't want to wake you then, and afterwards I forgot all about it."

ÍF XI.   72. Nú taka þeir brœðr til orða, Þórhallr ok Þorvaldr: "Eigi varði oss þess, þegar vér tókum vist með Víga-Bjarna,2 at vér myndim hér svíða dilkahöfuð, en Þorsteinn, skógarmaðr hans, skyldi svíða geldingahöfuð.3 Væri eigi verra at hafa meir vægt frændum sínum í Böðvarsdal4 ok sæti nú eigi skógarmaðrinn jafnhátt honum í Sunnudal, en lagðir verða forlagðir, ef fyrir sárunum verða,5 ok eigi vitum vér, hvé nær hann vill þenna flekk má af virðingu sinni."     2Svo er Bjarni einnig kallaður í Landn. og viðauka Skarðsárbókar. Nafn hans hefir verið lengt vegna víga þeirra, sem hann vann til hefnda eftir föður sína.   3?: að Víga-Bjarni léti skógarmann sinn sitja yfir hærra hlut en húskarla sína. 4Smbr. Vopnfirðinga s. Höfundur mun gera ráð fyrir, að lesendur þekki hana.   5lagðir: allir 496, flestir ÁM. 426, fol. (er vera mun eftirrit 156). Talsháttur þessi mun eigi koma annars staðar fyrir, en merkingin virðist vera: Ef lagt er til manna svo, að þeir verði fyrir sárum, missa þeir kjarkinn. – verða forlagðr: gefast upp, missa kjarkinn, örvænta.
CSI IV.   336. Then the brothers Thorhall and Thorvald spoke up and said, "We never expected, when we were hired at Killer-Bjarni's, that we'd be roasting sheep-heads here, while his outlaw Thorstein is roasting the heads of geldings. It would have been better of him to yield more to his kinsmen in Bodvarsdal than to have his outlaw living like his equal in Sunnudal. But those who are laid down will be done with once they are wounded, and we don´t know when he will wipe this stain off his honour."

ÍF XI.   72. Maðr einn svaraði: "Slíkt er verr mælt en þagat ok líkligt, at ykkr hafi troll togat tungu ór höfði.6 Ætlum vér, at hann nenni eigi at taka björg frá föður hans sjónlausum ok annarri ómegð þeiri, sem í Sunnudal er. En kynligt þykki mér, ef þit svíðið opt lambahöfuðin hér eða hrósið því, hvat í Böðvarsdal var títt."      6?: að tröll (illar vættir, forynjur) hafi ginnt þá til óheillaorða (smbr. Ísl. fornr. X, 198). Talshátturin er algengur og á rót sína að rekja til þeirrar hugmyndar frumstæðra manna, að illar vættir gætu náð því valdi á mönnum, að þeir mæltu orð, er þeir hefðu látið ósögð, ef þeir væru sjálfráðir.
CSI IV.   336-7. On man answered, "That kind of thing is worse said than unsaid, and trolls must have pulled your tongues out of your mouths. We feel that he does not want to deprive the blind father and the other dependants there in Sunnudal of their bread and butter. But it will surprise me if you roast lamb-heads here much longer or praise what happened in Bodvarsdal."
ÍM TRÖLL Tröll toga tungu úr höfði. Reykd. 16. kap. o. v. toga tungu úr höfði: ginna til óheilla orða.
TPMA 13.  443. ZUNGE/langue/tongue 13. Redensarten und Vergleiche 13.2. Die Zunge aus dem Haupt ziehen22 Nord. 353 Tr?ll toga tungu ór h?fði Die Trolle ziehen die Zunge aus dem Haupt REYKDŒLA SAGA 78 (→JÓNSSON, ARKIV 414 [= JÓNSSON 169]). 354 At ykkr hafi troll togat tungu ór h?fði Dass die Trolle euch beiden die Zunge aus dem Haupt gezogen haben ÞÓRSTEINS ÞÁTTR STANGARH?GGS 72.   22 Gesprochen haben, was man hätte verschweigen sollen und was nun zum Verderben wird. Vgl. BAETKE 695 s. v. toga.

ÍF XI.   73-4. Þá tekr Rannveig2 til orða einn aptan, er þau kómu í sæng sína, Bjarni ok hon: "Hvat ætlar þú, at nú sé tíðast talat í heraðinu? kvað hon. "Eigi ek," sagði Bjarni. "Margir þykki mér ómerkir í sínum orðum," sagði hann."     2?: Rannveig Þorgeirsdóttir, kona Bjarna.
CSI IV.   337. Rannveig spoke up one evening when she and Bjarni had gone to bed: "What do you think is being discussed most often these days around the district?" she said. "I don't know," said Bjarni. "Many people's words sound like nonsense to me."

ÍF XI.   74. Bjarni svarar: "Nú kemr hér at því, sem mælt er, at engi lætr sér annars víti at varnaði, en hlýða mun ek þér, hvat er þú mælir. Hefir Þorsteinn ok fá saklausa drepit."
CSI IV.   337. Bjarni answered, "Now the saying applies that no one learns from another's mistakes. But I will heed what you are telling me, even though Thorstein has killed few innocent men."

ÍF XI.   74. "Gerðu eigi þat," segir hon, "at hætta þér einn undir vápn heljarmannsins." Bjarni mælti: "Mun þér nú eigi verða þeira kvenna dœmi, er þat gráta á annarri stundu, er eggja á annarri? En ek þoli opt lengi frýjuorð bæði þér ok öðrum, en þá stoðar ok ekki at letja mik, þá er ek vil fara."
CSI IV.   338. "Don't risk your life alone," she said, "against the weapons of that horrible man." Bjarni said, "Now aren't you being like those women who urge one moment what they regret the next? Well I have listened to enough taunting, both from you and from others, and it won't do you any good to try and stop me when I want to go."

ÍF XI.   75. Þórarinn karl svaraði: "Ván má hverr maðr þess vita, ef hann á við sér ríkara mann ok siti samheraðs honum ok hafi þó gört honum nökkura ósœmð, at hann mun eigi mörgum skyrtum slíta, ok kann ek því ekki at sýta þik,3 at mér þykkir þú mikit til hafa gört."     3sýta (af sút: harmur): syrgja.
CSI IV.   338. Old Thorarin answered, "Anybody who tangles with a more powerful man in his own district and has dishonoured him cannot expect to wear out too many shirts."

ÍF XI.   76. Nú lýtr Bjarni niðr, en Þorsteinn gekk inn ok hefir út skjöldu tvá ok sverð eitt, gengr nú á hólinn til Bjarna ok mælti við hann: "Hér er skjöldr ok sverð, er faðir minn sendi þér, ok mun þetta eigi sljóvgask meir1 í höggunum en þat, sem þú hefir áðr. Nenni ek ok eigi at standa hlífarlauss lengr undir höggum þínum, en gjarna vilda ek nú hætta þessum leik, því at ek em hræddr, at meira muni mega gæfa þín en ógipta mín, ok er hverr frekr til fjörsins um alla þraut, ef ek mætta nökkuru um ráða."2     2ek mætta: sjálf mætti 496.
CSI IV.   338-9. Thorstein went inside, took two shields and a sword, went back up the hill to Bjarni and said to him, "Here is a shield and sword from my father, and this one will not be blunted any more than the one you already have. I do not want to suffer you blows without a shield anymore, but I would gladly have us end this game, for I am afraid that your good fortune will accomplish more than my bad luck, and ereyone is eager to live through a struggle if he has the power to do so."

ÍF XI.   77. "Svá er mér farit," kvað karl, "sem þeim, er ekki eigu undir sér, ok verðr heitum heimskr maðr feginn. En svá eru heit yður högðingja, þá er þér vilið fróa manninn eptir slíka atburði, at þat er mánaðarfró,3 en þá erum vér virðir eptir þat sem aðrir framfœrslumenn, ok fyrnask við þat seint várir harmar. En sá maðr, er handsöl tekr af slíkum manni, sem þú ert, má þó vel una sínum hlut, hvat sem at dœma er.    3Svo 162, mánaðarró hin; fró: hjálp, bót.   4?: hvat dœma sem at er: hvað svo sem dæmin segja. – at er atviksorð.
CSI IV.   339. "I'm in the position," said the old man, "of someone who has no power, and only a fool rejoices in promises. Besides, the promises of you chieftains are such, when you want to comfort a man after you've done something like this, that your relief lasts only a month; then we are treated like other paupers, and with that our injuries are not soon forgotten."

ÍF XI.   77. "Svá er mér farit," kvað karl, "sem þeim, er ekki eigu undir sér, ok verðr heitum heimskr maðr feginn. En svá eru heit yður högðingja, þá er þér vilið fróa manninn eptir slíka atburði, at þat er mánaðarfró,3 en þá erum vér virðir eptir þat sem aðrir framfœrslumenn, ok fyrnask við þat seint várir harmar. En sá maðr, er handsöl tekr af slíkum manni, sem þú ert, má þó vel una sínum hlut, hvat sem at dœma er.    3Svo 162, mánaðarró hin; fró: hjálp, bót.   4?: hvat dœma sem at er: hvað svo sem dæmin segja. – at er atviksorð.
CSI IV.
  339. "Yet whoever makes a bargain with a man like you may nevertheless be pleased with his lot, no matter what people say, and I will accept your offer, so come here into the bed closet."

Return to
Þættir Concordance
Concordance