Editions used.
Borgfirðinga sögur: Hœnsa-Þóris saga.
Gunnlaugs saga ormstungu. Bjarnar saga Hítdœlakappa. Heiðarvíga
saga. Gísls þáttr Illugasonar. Sigurður Nordal
og Guðni Jónsson gáfu út. Íslenzk fornrit III.
Reykjavík, 1938.
Others.
Translations used.
Others.
ÍF III. 7. 230. En þá Styrr heyrir þat,
kvað hann vísu, í hverri innihaldit var orðtœkit:
“Eigi verðr þat allt at regni, er røkkr í
lopti,1 ok svá myndi fara um hótanir Borgfirðinga. 1røkkr
(af rökkva, sterkri sögn): syrtir að, dimmir. –
Í sambandi við víg Þormóðs (eða Þorbjarnar,
sjá bls. 215) hefir JÓl. gert svo fellda athugasemd, sem hann
hefir þó síðar strikað yfir: Og nú minnir
mig, að málsháttur Styrs upp á hótanir Borfirðinga
eigi hér heima, og víst er það, að hann á
ei vera svo sent, sem hann er hér settur. – Það
er annars athyglisvert, að samkvæmt útdrætti JÓl.
verða engin eftirmál um víg Þórhalla, kona hans,
svo stórra manna sem hún hlýtur þó að
hafa verið eftir frásögninni að dæma, hverfur úr
sögunni, og börn hans eru fóstruð á Jörfa,
en ekki með frændum sínum. Sumt af þessu hlýtur
þó að vera rétt hermt.
CSI 7.
77. When Styr learned of this, he recited a verse, the contents
of which were the proverb, “Not every cloud which darkens the
day brings rain”, and said such would prove the case with the
threats of the men of Borgarfjord.
FJ Proverb word 328. Page 180. regn – eigi verðr
þat alt at regni er røkkr i lopti Heiðarv. 21. ´Ikke
bliver alt det som er mörkt i luften til regn´. Aasen: “Det
kjem ikkje regn or alle skyar”. Jfr Låle 74 (nr 666). GJ: Ei
verðr það allt regn sem rökkr.
TPMA 9. 233. REGEN/pluie/rain 5. Regen und Wolken Vgl. oben
3.4. 5.1. Nord. 99 Eigi verðr þat allt at regni, er
røkkr í lopti Es wird nicht alles zu Regen, was sich am Himmel
dunkel zusammenzieht (wörtl.: dunkel wird) HEIÐARVÍGA SAGA 7
S. 230 (= JÓNSSON, ARKIV 328. JÓNSSON 136). → WOLKE 2.
Vgl. ALL 2.2.1.
ÍF III. 8. 230. Sú var trúa á
þeim tímum, at sá, er kirkju lét gera, ætti
ráð á svá mörgum mnnum at kjósa til himnaríkis,
sem margir gæti staðit innan kirkju hans.2 2Frá
þessu og kirkjugerð Styrs er einnig sagt í Eyrb. s., 136.
CSI 8.
77.-78. It was generally believed at that time that whoever
had a church built would be able to choose as many people as could stand within
its doors to enter heaven.
Ed. note. See also Eyrbyggja saga, ÍF IV.
49. 136.
ÍF III. 9. 232. Dag þann, er
ván var Styrs at sunnan, sat hann at fé ok skepti øxi sína;
varð þá sá viðburðr, at blóðdropar
nökkurir fellu á skaptit; hann kvað þá vísu;
kemr hann heim síðan ok hittir systur sína úti ok segir
henni frá; hon segir, sér þykki líkast, at einhverjum
tíðendum gegni, ok vildi hon, þat kœmi niðr
í makligum stað.
CSI 9.
79. She said she was sure this was an indication of some dire
event and that she hoped it would occur to someone who deserved it.
ÍF III. 9. 232-3. Hleypr Gestr þá í
handraðana kring á bak til við Styr ok høggr með øxi
af öllu afli í höfuð honum bak við eyrat hœgra
megin, svá í heila stóð, ok mælti, “Þar
launaða ek þér lambit grá”, – hleypr
út laundyrrnar ok skellir í lás; en Styrr hnígr
fram á eldinn.1 1Um víg
Styrs er getið með svo felldum orðum í Ævi Snorra goða:
“Ok á þeim síðasta vetri (?: sem Snorri bjó
á Helgafelli) drap Þorgestr Þórhallsson Víga-Styr,
mág Snorra goða, á Jörva í Flisuhverfi”
(Eyrb. s., 186.). Með líkum orðum er þessa atburðar
getið í Eyrb. s., 152-53. Samkvæmt tímatali þessarra
heimilda er Styr veginn 1007, en í annálum er víg hans
talið 1008. Í Helgafells ártíðaskrá er ártíð
Styrs talin 2. nóvember (Ísl. ártíðaskrár,
bls. 87, 91), og kemur það heim við það, er segir hér
að framan, að Styr hafi farið að heiman um veturnætur.
CSI 9.
FJ Proverb word 232. Page 105-6. lamb – þar launaða
ek þér lambit grá Heiðarv. 25. ´Der lönnede
jeg dig det grå lam´. Dette er et alml. ordspr., hvis oprindelse
er historisk efter sagaens fremstilling at dömme.
ÍF III. 10. 238. Þorsteinn kveðr sér
stóran vanda á þessu, þar svá margir ok miklir
eptirmælendr sé, ok illt eitt muni hann hljóta af
slíkum óhappamanni, ok er heldr en eigi styggorðr
við hann.
CSI 10.
83. Such an unlucky fellow would bring him nothing but trouble,
and he had no few harsh words for Gest.
ÍF III. 10. 238. Maðr hét Teitr, at illu
einu kenndr,3 ok var kallaðr Fjalla-Teitr, því hann
lá á fjöllum úti ok lifði því
líkara, sem hann væri illdýri en hann væri maðr.
3Í fornyrðalistanum hefir JÓl.
orðið kuðr (?: kunnur), sem ætti að eiga heima einhvers
staðar hér í sögunni. Vera má, að það
eigi einmitt við hér.
CSI 10.
83. A man named Teit, known for nothing but ill-doings, was called
Mountain-Teit because he lived up in the mountains, leading a life more
like that of a wild beast than a man (thus in the saga).
ÍF III. 11. 243. Gengr Þorsteinn
til fangs við hann, ok í því bregðr hann saxi undan
skikkju sinni ok mundar3 til höfuðs á Gesti, en svá
tóksk til, at á öxlina kom, ok var þat ógeigvænligt
sár; sannask hér it fornmælta, at eigi má
ófeigum bella,4 ok skeindisk Gestr lítit.
3munda (af mund: hönd): miða. 4eigi
má koma höggi á ófeigan, sbr. málsháttinn:
Ekki verður feigum forðað né ófeigum í hel
komið (bella (sterk sögn): hitta, skella á, sbr. Eyrbyggja
s., 128).
CSI 11.
86. As it turned out, the blow fell on his shoulder, causing a wound
that was not threatening (according to the saga), thus proving the truth of
the old saying that there´s no slaying a man destined to live
(according to the saga), as Gest was only slightly hurt.
ÍM 81. FEIGUR Hverjum bergur nokkuð, er eigi er
feigur. Fóstbr. 23. kap. Bergur hverjum eiithvað, er eigi er feigur.
Íslendinga s. 188. kap. Eitthvað leggst þeim til sem ekki er
feigur. HSch
TPMA 11. 355. TOD/mort/death 4.
Tod als einmaliger und endgültiger Vorgang 4.1. Der Tod erfolgt nur einmal
und planmässig Vgl. oben 1.4. 4.1.3. Es sterben nur die Todgeweihten
Nord. 605 Hverium bergr nakkvat, er eigi er feigr Jeden, dem
der Tod nicht bestimmt ist, rettet etwas FÓSTBRŒÐRA SAGA 185,
7 (= JÓNSSON, ARKIV 104. JÓNSSON 41). 606 Sannask hér
it fornmælta, at eigi má ófeigum bella Hier bestätigt
sich das alte Sprichwort, dass niemand den treffen kann, dem der Tod noch nicht
bestimmt ist HEIÐARVÍGA SAGA 11 S. 243 (= JÓNSSON, ARKIV 301.
JÓNSSON 126). 607 Vir perimi vetidus migrat ab hoste quitus. –
Wfeij man færdes trøgghelighe om landh Der Man, der (noch)
nicht getötet werden darf, wandert ohne Feind davon. – Der dem Tode
nicht verfallene Mann reist sicher über Land LÅLE 1136.
Cleasby-Vigfússon 149b. feigr, adj., . .
. II. death-bound, fated to die, . . .
ÍF III. 14. 248-9. Snorri mælti við son sinn, Þórð kausa: "Sér köttrin músina?1 Ungr skal at ungum vega." Þórðr, fóstri hans, mælti:2 "Þat skal aldri ske, at svá ungr sveinn sé veginn, ok skulu vit undir eins falla báðir." 1Þetta er orðaleikur hjá Snorra vegna viðurnefnis sonar hans (köttrinn: kausi, ?: Þórður kausi). 2Þórðar, fóstursonar Snorra goða, er getið í Landn., 154. kap., Laxdælu og Stúfs þætti. Hann var sonur Þórðar Ingunnarsonar og Guðrúnar Ósvífsdóttur. Eftir drukknun Þórðar segir Laxd. s. (100), að Snorri "bauð Guðrúnu barnfóstr til hugganar við hana. Þetta þá Guðrun ok kvazk hans forsjá hlíta mundu. Þessi Þórðr var kallaðr köttr, faðir Stúfs skálds". Lýsing á Þórði er í Laxd. s., 188; var hann meðal þeirra, er fylgdu Þorgils Höllusyni í aðför að Helga Harðbeinssyni. Framkoma hans við sveininn Harðbein, son Helga, stingur mjög í stúf við eðallyndi hans hér.
ÍF III. 14. 248-9. Snorri mælti við
son sinn, Þórð kausa: "Sér köttrin músina?1
Ungr skal at ungum vega." Þórðr, fóstri
hans, mælti:2 "Þat skal aldri ske, at svá
ungr sveinn sé veginn, ok skulu vit undir eins falla báðir." 1Þetta
er orðaleikur hjá Snorra vegna viðurnefnis sonar hans (köttrinn:
kausi, ?: Þórður kausi). 2Þórðar,
fóstursonar Snorra goða, er getið í Landn., 154. kap.,
Laxdælu og Stúfs þætti. Hann var sonur Þórðar
Ingunnarsonar og Guðrúnar Ósvífsdóttur. Eftir
drukknun Þórðar segir Laxd. s. (100), að Snorri "bauð
Guðrúnu barnfóstr til hugganar við hana. Þetta þá
Guðrun ok kvazk hans forsjá hlíta mundu. Þessi Þórðr
var kallaðr köttr, faðir Stúfs skálds". Lýsing
á Þórði er í Laxd. s., 188; var hann meðal
þeirra, er fylgdu Þorgils Höllusyni í aðför
að Helga Harðbeinssyni. Framkoma hans við sveininn Harðbein,
son Helga, stingur mjög í stúf við eðallyndi hans
hér.
TPMA 6. 385. JUNG/jeune/young 7. Verschiedenes
Nord. 227 Ungr skal at ungum vega Jugend soll mit Jugend
kämpfen HEIÐARVÍGA SAGA 12 S. 249 (vgl. ALT 5.5.).
ÍF III. 14. 258. “. . . vísa
ek þér þat til bróðurgjalda; þykkir mér
þat at glíku sem þetta mál, því
þat silfr tel ek vera á vandar veifi,3
ok munu vér þar eigi önnur fé til leggja”.
3veif, hvk. (sbr. veifa): veifun, sveiflun; vera
á vandar veifi: vera á vendi, sem veifað er, þ.
e. í óvissu, á hverfanda hveli.
CSI 14.
95. “You can seek payment there for your brother, for I look
upon such payment as I do that silver (according to the saga), something
thrown to the wind (according to the saga).
TPMA
8. 168. MEER/mer/sea 14.
Redensarten und Vergleiche 14.1. Ins Meer werfen8 Nord.
92 Eigi skall hann enn þessari vísu hafa á glæ
kastat Er wird doch diese Strophe nicht ins Meer geworfen haben BJARNAR
SAGA 29 S. 190. 93 Því kalla menn á sæ kastat,
er maðr lætr eigu sína ok tekr ekki í mót
Denn man nennt es "ins Meer geworfen," wenn einer seine Habe fahrenlässt
und nichts dafür bekommt LAXDŒLA SAGA 33, 20. 94 Nu skal eigi
fleirum orðum a glæ kasta Nun werde ich nicht die meisten Worte
ins Meer werfen FINNBOGA SAGA 12 S. 27, 2. 8D.h.
verschwenden, unnütz vertun, umsonst tun.
ÍF III. 14. 258. Eiðr mælti Skeggjason:4
“Segja skal þursi, ef hann sitr nøkkviðr
við eld,5 ok er illa ok óvitrliga undir tekit,
at svá stórir menn, sem nú eigu hlut at”. 4Eiður
var sonur Miðfjarðar-Skeggja og bjó í Ási í
Hálsasveit. Hans er víða getið í sögum, Landn.,
Laxd. s., Grettis s., Þórðar s. hreðu ok Bárðar
s. Snæf. (þar er hann kallaður Laga-Eiður). Hann hefir verið
kominn á gamals aldur, er hér var komið, enda segir líka
svo í 35. kap. hér á eftir. Hann var mægður Gilsbrekkingum,
því að Ingibjörg, kona Illuga svarta, var systurdóttir
hans (sbr. Gunnl. s., 58 og tilvísanir þar). Hvernig frændsemi
hans eða venzlum við Gíslunga hefir verið háttað,
er öldungis óvíst. 5Maður skal
segja þursinum til, vara hann við, ef hann situr nakinn við eld.
– Þurs er hér til nefndur, af því að
honum var hættast við að brenna sig af tómri heimsku.
CSI 14.
95. Eid Skeggjason spoke: “One should warn even a dim-witted
troll if he sits naked by a fire (according to the saga). This is a
poor and ill-advised reply to men of such stature as are involved here.”
FJ Proverb word 484. Page 204-5. þurs – segja
skal þursi ef hann sitr nøkkviðr við eld Heiðarv.
58. ´Man må (behøver at) sige til tursen (jætten),
om (at) had sidder nøgen vid ilden mærker han intet för han
brænder. En anden opfattelse har Jón Ólafsson haft: “man
skal melde tursen (noget ubehageligt), når han sidder osv., ti da kan
han ikke godt skade den anden”, men det er næppe rigtigt.
TPMA 8. 326. NACKT/nu/naked 2. Nacktheit als Nachteil
2.2. Verschiedenes Nord. 63 Segja skal þursi, ef hann
sitr nøkkviðr við eld Man soll zu einem Riesen sprechen,
wenn er nackt beim Feuer sitzt HEIÐARVÍGA SAGA 14 S. 258.
ÍF III. 14. 258-9. Gísli svarar: “Hér
sannask þat, sem mælt er: Nýsir fjarri, en nær
sjaldan,6 ok er þat þín at ván
at halda svá svari frænda1þinna, sem nú
má heyra,” ok hleypr í brigzlyrði við Eið. 6Þannig
mun málsháttur þessi eflaust eiga að hljóða
(sbr. Benedikt Sveinsson, Víga-Styrs s. ok Heiðarvíga, form.
xi – xiii). Á eftir nýsir bætir JÓl.
við: Varð ei öðruvís lesið. Hann hefir
þó verið í vafa um, hvort lesa ætti nýsir
eða výlir, en hallast að hinu fyrra, enda er hitt orðleysa
ein. Orðið nær er leiðr. fyrir ver (verr),
sem verður meiningarleysa í þessu sambandi; ver er
eflaust mislesið fyrir ner (= nær), því að
oft er erfitt að greina sundur u (v) og n í elzta
hluta handritsins af sögunni. Málshátturinn merkir: Menn
gefa því gaum, sem fjarri er (eða þeim óskylt),
en sjaldan því, sem nær þeim er, mönnum hættir
til að leita langt yfir skammt (nýsa (sbr. nýr):
athuga gaumgæfilega, skyggnast um). 1m(innir)
m(ig) b.v. JÓl. – Hér hefir JÓl. verið í
vafa um ýmis atriði, enda munað lítt. Helga, hin unga
ekkja, er "bjó" vestur í Dölum, er Helga Einarsdóttir
Þveræings. Hún var áður gift Ljóti Síðu-Hallssyni,
er vegin var á alþingi eftir Njálsbrennu (sbr. Þorsteins
s. Síðu-Hallss., 6. kap.; Þórðar s. hreðu í
Vatnshyrnu). Eftir að hún var orðin ekkja, hefir hún farið
vestur að Sælingsdalstungu til Hallfríðar, systur sinnar,
sem gift var Snorra goða, og dvalizt með þeim. "Grímr"
er Þorgils Arason á Reykjahólum, og mun hann hafa leitað
ráðahags við Helgu að ráði Snorra goða, en
áður var Þorgils kvæntur Grímu, systur Illuga
svarta (sjá bls. 125. kap.). "Norðan ór Eyjafirði"
á við Helgu, en ekki Þorgils, og hefir þetta skolazt
til hjá JÓl. Sömuleiðis er það misminni hans,
að konan hafi verið "í ætt við Kleppjárn".
Í skinnbókarbrotinu segir frá því, að
Þorgils reið til bruðkaups síns að Þverá
í vikunni áður en Barði fór suður til Borgarfjarðar,
en ríðu norðan frá brúðkaupinu, er fjórar
vikur voru eftir af sumri, og hefir JÓl. því eigi heldur
munað rétt tímann, er brullaupsstefnan var ákveðin.
Hér í sögunni hefir verið beinlínis frá
því sagt, að Þorgils Arason hafi fengið Helgu Einarsdóttur,
enda segir í skinnbókarbrotinu (bls. 315) um þá Þorgils
og Snorra, að "þeir áttu systr tvær", en auk
þess fær það stuðning á annan veg, því
að börn Þorgils og Helgu af fyrri hjónaböndum þeirra
giftust saman, Ari, sonur Þorgils, og Guðrún, dóttir
Helgu (sbr. Biskupa ættir, Íslendinga s. I (1843), 361; Þorsteins
s. Síðu-Hallssonar, 6. kap.).
CSI 14.
96. Gisli answered, “You prove the truth of the saying, ‘the
fool is busy in everyone’s business but his own’”
(impossible to read it any other way).
FJ Proverb word 452. Page 199. verja (jfr vaskr) – nýsir
fjarri en verr sjaldan Heiðarv. 58. ´Du spejder fjærnt
men værger sjælden´, skulde betyde: “du vil nok høre
langt borte om, hvorledes det går dine slægtninge, men du forsvarer
dem aldrig”; nýsir er uden tvivl det rigtige; men skulde ikke verr
bero på fejllæsning af nerr ?: nær ´nærved´
Meningen bliver omtrent den samme.
TPMA 8. 338. NAH/proche/near 2. Das Nahe ist dem
Fernen vorzuziehen 2.1. Allg. Nord. 4 Hér sannask þat,
sem mælt er: nýsir fjarri, en nær sjaldan Hier bestätigt
sich das Sprichwort: "Man späht in die Ferne, aber selten in die Nähe"2
HEIÐARVÍGA SAGA 14 S. 258. 2Sinn:
Die Leute achten auf das, was weit weg ist, statt auf das, was in ihrer Nähe
ist. Vgl. die Anm. der Ausg. u. WANDER I, 983 s.v. Ferne 10, 15.
ÍF III. 16. 266. "Nú er óglíkt
hvárt er, at hafa með sér góða drengi ok
hvata eða einhleypinga óreynda, þá er sér eigu
ein[skis] góðs kosti, ef nökkut hendir til vandræða."
CSI 16. PP ADVICE
99. “There’s a great difference between
having decent and courageous followers along with you or untried men of no family
who have few resources if difficulties arise.”
SL II. 16. 201. "Now it is quite another
thing to have with one good men and brave, rather than runagates untried, men
of nought, to fall back upon, if any trouble happen."
Ed. note: This is similar to another comment
in Völsunga saga , on help from hostages:
FSN I. 152. “Verð ek ef þú vex upp
með frændum þínum, at þú mundir kunna at
vega reiðr, en þetta er meiri furða, er einn bandingi hertekinn
ska þorat hafa at vega at mér, því at fár
hernuminn er frækn til vígs.”
18. Conversation continued. Fáfnir remarks that if Sigurd
had grown up among his kinsman he’d have expected him to know how to fight.
64. “But it is yet stranger that a prisoner taken in
war should have dared to fight me, because few captives are valiant
in a fight.” FJ Proverb word 174. Page
95. hernuminn – fár hernuminn er frœkn til vígs
Völs 43 jfr Fáfn 7. ‘Få hærtagne (fanger) er (siden)
kække til kamp’. TPMA 3. 157.
ÍF III. 18. 271. “Verkit er mikit, en ef eigi
er unnit, þá muntu reyna, hvárr halann sinn berr
brattara þaðan frá.”
CSI 18. Bardi to Thord the Fox, playing on previous ‘dragging
tail’ references.
101. “This is quite a task, but if you fail to complete
it, you’ll see who carries his tail higher afterwards.”
SL II. 18. 206. "Great is the work, but
if thou win it not, then shalt thou try which of us bears the brush
most cocked thenceforward."
Ed. note: On p. 270, a few lines preceeding,
the same chapter, Barði mentions Þorð´s tail, and Þorðr
then responds, also. So the tail has already been mentioned by this time. Thus,
1. a play on his name and 2. on a proverbial phrase.
ÍF III. 21. 273. Hann kvezk eigi vilja4
laun fyrir þetta, ok svá kvað hann þann bjóða,
er hestana hafði heimta, – “skal þín vinr,”
segir hann, “í þörf neyta.” Ríðr
Barði í Langadal ok á völluna mjök svá at
bœ Auðólfs. 4Leiðr. fyrir
vili í hdr.
CSI 21.
SL II. 21. 209. But Bardi said that he would take
no reward therefor, and such, he said, was the bidding of him who had found
the horses. "Thou, friend," saith he, "shalt
be my friend at need." Then Bardi rides into Longdale, and over
the meadows close anigh to the stead of Audolf.
FJ Proverb word 458. Page 200. vinr – . . . skal vinar í
þörf neyta Heiðarv. 71, Ívents 111. ´Ven skal
man ty til i nøden´. GJ: Í þörf skal (denne
orden også i Ívents) vinar leita (reynist vinr bezt).
Jfr Låle s. 110 (nr 1009).
Ed. note. See Deskis, p. 111, fn 26.
TPMA 4. 49-50. 4.
Positive Bedeutung und Wirkung der Freundschaft 4.1. Freundschaft ist ein unentbehrliches,
unersetzbares und schwer zu missendes Gut 4.1.4. Freunde sind in der Not unbedingt
erforderlich Nord. 838 'Skal þín, vinr', segir han, 'í
þörf neyta' "Ich werde dich, mein Freund", sagt er,
"mir in der Not zunutze machen" HEIÐARVÍGA SAGA 21 S. 273
(= JÓNSSON, ARKIV 458. JÓNSSON 181). 839 . . . sem forn orðtak
er, at í þörf skal vinar neyta Wie ein altes Sprichwort
sagt (wörtl.: ist): "In der Not soll man sich den Freund zunutze machen"
SVERRIS SAGA 162 (→ FMS VIII, 399 [= GERING S. 13]). 840 Þvíat
í þörf skal vinar neyta Denn in der Not werde ich mir
den Freund zunutze machen ÍVENS SAGA 16, 6 (= JÓNSSON, ARKIV 458).
ÍF III. 26. 290. Vísa 6. Óþakkir
kann ekkju/Áta mars, þótt gráti,/fákrennandi
fannar/fagrstrykvins, mik kykvan,/því áms litar ímu/ofnauð´s,
es skal dauðan/hlýra höfgum skúrum/heiðingja mik
leiða. 6. vísa. Fagrstrykvins
(a) Áta mars fannar fákrennandi (b) kann ekkju (c) óþakkir,
þótt gráti mik kykvan, þvít ímu áms
litar (d) ´s ofnauð, es skal leiða mik (e) dauðan höfgum
heiðingja hlýra skúrum (f). a) fagrstrykvinn
(af strýkva,
CSI 26.
110. Verse 6, ll. 5-8.
The dark vixen/will be sorely vexed/when she walks to my grave/with her wolf’s
cheek-rain.
Cheek-rain: tears; wolf’s tears: false tears
Ed. note: Is there a proverbial assumption
here?
ÍF III. 27. 295. Þeir kváðu lítit
tilráð orðit mundu ok ósnöfurmannligt.2
Hann lét þó svá búit þá mundu
verða at vera – "ok skulum nú aptr hverfa." 2ósnöfurmannligr:
ósnarlegur, óhvatlegur.
CSI
SL II. 27. 229. They said that the onset was but
little and unwarriorlike. But he said that things would have to be as
they were. "And now shall we turn back."
FJ Proverb word 488. Page 205. ætla – . . . þat
mun verða fram at koma sem ætlat (v. l. auðit) er
Nj 59. ‘Det vil uvægerlig ske som er (forud) bestemt’; jfr
foranstånde.
TPMA 4. 401. GESCHEHEN/se passer/happen 4. Es geschieht,
was zu geschehen hat 4.1. Was geschehen muss und vom Schicksal bestimmt ist,
geschieht auch Nord. 27 Ok ætluðu, at þá mundi fram
koma þat, er fyrir var ætlat Und sie erwarteten, dass das dann
geschehen würde, was vorher (so) bestimmt war HEIÐARVÍGA SAGA
27 S. 294. 28 Þat mun uerda fram at koma sem ætlat er Es
wird wohl so geschehen müssen, wie es bestimmt ist HARÐAR SAGA 30 S.
165. 29 Ferr þá sem auðit verðr Es wird da geschehen,
wie es bestimmt ist REYKDŒLA SAGA 31 (? JÓNSSON, ARKIV 18 [= JÓNSSON
6]). 30 Því at mæla verðr einnhverr skapanna málum,
ok þat mun fram koma, sem auðit verðr Denn jeder spricht
Worte des Schicksals, und das, was bestimmt ist, muss geschehen GÍSLA
SAGA 9, 22. 31 Enda varð þat fram at koma, sem til dró
Und es musste da geschehen, was geschah GUNNLAUGS SAGA 11 S. 98. 32 Þat
mun verða fram at koma sem ætlat er Übers. wie 28 NJÁLS
SAGA 13, 9 (= JÓNSSON, ARKIV 488. JÓNSSON 193).
ÍF III. 33. 312. “Nei,” segir
Snorri, “mikit mun til haft, er einmælt er um.”
CSI 33. Snorri flatters Thorgisl, saying he’s heard nobody
can pronounce a pledge of peace so well as he. Thorgisl says there’s not
much worth in such talk.
121. “No,” said Snorri, “when the
tellers all agree there’s a lot of truth in the tale.”
SL II. 33. 245. "Nay," says Snorri,
"there must be much therein, since all men speak in one way thereof."
Ed. note: the proverb about a story half told when told
by only one person.
ÍF III. 41. 324. Konungr svarar á þá
leið: “Vér höfum frétt til þín, Barði,”
segir hann, “at þú ert ættstórr maðr ok
mikill fyrir þér, ok þér eruð vaskligir menn ok
hitt í nökkur stórræði ok rekit harma yðvarra
ok verit þó lengi fyrir,2 ok þó hafi þér
nökkut forneskju ok þess konar átrúnað, sem oss
er óskaptíðr,3 ok fyrir þá sök,
at vér höfum þat svá mjök frá oss skilit,
þá vilju vér eigi taka með yðr. En þó
skulu vér vera vinir yðrir, Barði," segir han, "ok
mun nökkut mikilligt fyrir yðr liggja. En þat kann opt verða,
er menn hitta í slíka hluti, ok verðr svá mikit rið
at,1 ef nökkut verðr við blandit forneskju, at menn
trúa á þat of mjök." 2?:
búið þó lengi undir (þessum hörmum), þolað
í lengstu lög (vera fyrir, sbr. sitja fyrir missi, Flat.
II, 35). 3Þessi ummæli konungs
koma nokkuð á óvænt, því að um forneskju
eða fjölkynngi er hvergi beinlínis að ræða í
sögunni, eins og hún er nú, nema ef telja skal það,
er Ólöf gamla, fóstra Barða, fer höndum um hann,
áður en hann ríður suður. En það er heldur
ólíklegt, að ummæli konungs geti átt við
það. Kålund gat þess til (Heiðarv. s., Fortale, xii),
að ummælin bentu ef til vill til frásagnar, sem staðið
hefði á hinu burtskorna skinnblaði, um það, að
óvinir Barða hefðu verið stöðvaðir með fjölkynngi,
er þeir vildu hefna sín á honum, hvort sem það
hafi verið meðan á umsátri stóð um Ásbjarnarnes
eða Borgarvirki. Sú getgáta er nú úr sögunni,
enda óþörf, þvi að einmitt þegar þeir
Barði ríða undan frá Heiðarvígum, þá
segir svo í sögunni: "Nú ríðr Illugi eptir
þeim með hundrað manna, ok nú lýstr á
mjorkva miklum, ok verða nú aptr at hverfa" (bls. 309).
Þó að sagan sjálf gefi hér enga nánari
skýringu, þá liggur langbeinast við að skilja frásögnina
um myrkvann (þokuna) svo, að þar hafi verið um geninga að
ræða. Þess eru ýmis dæmi í sögum og
þjóðsögum, að fjölkynngismenn beittu þessari
aðferð til þess að hindra för óvina sinna. Nægir
að minna á frásögnina um Svan á Svanshóli
(Njáls s., 12. kap.) og Þorkel prest í Laufási (Huld
IV, 27-28). 1rið: veigur, þungi,
sbr. Grettis s., 32; – verður svo mikið að gert, verða
svo mikil brögð að.
CSI 41. King Olaf the Saint, to Bardi, there after the Heath
Battle.
127. “It often happens that, if men end up in a confrontation,
which turns into a major conflict, and ancient lore becomes mixed up in it,
they tend to put too much faith in that.”
SL II. 39. 255. The king answers in this way:
"We have had news of thee, Bardi," says he, "that thou art a
man of great kin, a mighty man of thine hands; moreover, that ye are doughty
men, that ye have fallen in with certain great deeds, and have wreaked your
wrongs, yet waited long before so doing. Howbeit ye have still some ancient
ways about you, and such manner of faith as goeth utterly against my mind. Now
for the reason that I have clean parted from such things, our will is not to
take you in, yet shall I be thy friend, Bardi," says he, "for methinks
that some great things may be in store for thee. But it may often befall to
those who fall in with suchlike matters, should they grow to be over-weighty
to deal with, then if there be certain ancient lore blended therewith, therein
are men given to trow overmuch."
Return to
Concordance