Editions used.
Kjalnesinga
saga. Jökuls þáttr Búasonar. Víglundar saga.
Króka-Refs saga. Þórðar saga hreðu. Finnboga saga.
Gunnars saga Keldugnúpsfífls. Jóhannes Halldórsson
gaf út. Íslenzk fornrit XIV. Reykjavík, 1959.
Others.
Translations used.
Others.
Editorial comments. The text contains about 11, 000 words.
ÍF XIV. 3. 11. Þorsteinn mælti
þá: "Nú er við ramman reip at draga,
er bæði er at eiga við hund og tröll, en aptr munum vér
nú fara fyrst at sinni. En vilja skal ek til hafa at sá verði
fundur okkar Búa, at vit eigum ekki báðir frá at segja."
CSI III. 4.
Gering 11. reip (nr. 331). – Die redensart:
hér er við ramman reip at draga findet sich auch in der
Hrólfs s. kraka c. 1 (Fas. 1, 416), Vatnsd. c. 44 (Forns.
754) und Kjalnes. s. c. 3 (Ísl. s. II2, 4089).
Saxo (Kallstenius) 22-3. Kraft. 31. Arduum,
inquit, reor contra fortem fune contendere, s. 14027. – Illt
er vid ramman reip ad draga, se JR II n:r 179 (s. 19). Jfr D n:r 304 och Rosenberg
a. a. II s. 601 not.
ÍOS II. 79. REIP VIÐ RAMMAN ER REIP AÐ DRAGA
"við mikla öðugleika er að etja, við erfiðan andstæðing er að fást".
Orðtakið kemur nokkrum sinnum fyrir í fornritum, sbr. t. d.: "Við ramman
mun reip at draga", segir Gunnhildr, "ok leyfið þér honum at fara
sem honum gegnir bezt". ÍF XII, 20, sbr. enn fremur VIII, 122, FMS
II, 107, FAS I, 4. Þess má geta, að orðtakið kemur fyrir í tveimur gervum hjá
Saxo (SAXO LIB V, 119; XII, 333 (Kbh. 1931). Frá 19. öld eru kunnig afbrigðin:
eiga við ramman reip að draga og draga reip við hinn ramma: Hann
á við ramman reip að draga (GJ 129 (OB)) – að taka því, sem í
boði er og draga ekki reip við hinn ramma. JSBRÉF2, 125 (OB).
Orðtakið á rætur að rekja til reipdráttar, við ramman (sérstætt lo.)
merkir "á móti sterkum manni". HHÍO 309, EÓS í Skírni 1954, 217.
TPMA 11. 175. STRICK/corde/rope 2. Ziehen am Strick
(Seil) 2.3 Gegen einem Starken am Seil ziehen
Nord. 37 Er þar við ramman reip at draga Man muss dort gegen
einen Starken am Seil ziehen GROSSE ÓLÁFS SAGA TRYGGVASONAR 184
(→FMS II, 170 [=JÓNSSON, ARKIV 331]). 38 Hér er við
ramman reip at draga Hier muss man gegen einen Starken am Strick ziehen
HRÓLFS SAGA KRAKA 1 (→FAS I, 4 [GERING S. 11]). 39 Ok má
vera, at við ramman væri reip at draga Und es mag sein, dass
wir gegen einen Starken am Seil habe ziehen müssen VATNSDŒLA SAGA
44, 30 (= GERING S. 11). 40 Vid ramman mun reip at draga (Hier) muss
man gegen einen Starken am Seil ziehen NJÁLS SAGA 6, 5 (= JÓNSSON,
ARKIV, 331. JÓNSSON, 136). 41 Creditur incautum forti resti (lies:
restis) dare tractum. – Onth ær meth ramme stærcke
reeb (lies: meth ramme reeb) at drawæ Es gilt als
unvorsichtig, mit einem Starken am Seil zu ziehen. – Es ist schlecht,
mit einem Starken am Seil zu ziehen Låle 204. 42 Est graue grandeuum
(lies mit Låle S. 259: gradiuum) per restis vincere tractum.
– Thet ær onth at drawe reeb meth gamlæ (lies mit Druck
B: ramme) Es ist schwierig, den Kampftüchtigen durch das Ziehen
des Seiles zu besiegen. – Es ist schlecht, mit einem Starken am Seil zu
ziehen EBD. 338. 43 Nú er við raman reip at draga Man muss
jetzt gegen einen Starken am Seil ziehen KJALNESINGA SAGA 3 S. 11 (= GERING
S. 11).
ÍF XIV. 4. 12. Esja mælti: "Mun
þér ekki enn leiðast eltingar Þorsteins?" "Þá
vissi þat," sagði Búi, "ef ek ætta nökkurs
trausts ván." Esja mælti: "Til margs verðr
hætt jafnan." Eptir þat skildu þau talit.
CSI III. 4. 310. Esja said, "Aren't you tired
yet of Thorstein's harassment?" "I'd know that better," said
Bui, "if I had any hope of help." Esja said, "You have
to take your chances." With this they ended their conversation.
Ed. note. Closing of apophthegmatic scene.
TPMA 12. 321. WAGEN (Vb.)/oser/to
dare 1. Wagemut als Wert 1.2. Wagemut und Tapferkeit haben Erfolg 1.2.5. Wer
wagt, gewinnt (verliert nicht) Nord. 92 Ok er svâ sem mælt er,
at sá hefir er hættir Und es ist so, wie es heisst, dass der
hat, welcher wagt SVERRIS SAGA 76 (→FMS VIII, 186 [= GERING S. 8]). 93
Hefir sá, er hættir Der hat, welcher wagt BJARNAR SAGA
3 S. 118 (= GERING S. 8). 94 Hefir sá ok jafnan, er hættir
Der hat auch immer, welcher wagt HRAFNKELS SAGA FREYSGOÐA 4 S. 115 (= JÓNSSON,
ARKIV 194. JÓNSSON 81).
Gering 11. ófreistat
(nr. 305). – Dasselbe sprichwort findet sich auch Sigurd. s. þögla
2320.
TPMA 9. 162. PRÜFEN/mettre à l’épreuve/to
test. 1. Prüfen (Versuchen) als positive Handlung 1.2. Prüfen (Versuchen)
bringt mehr Nutzen als Schaden: 1.2.2 Ohne Prüfen (Versuchen) kein Nutzen
Nord. 33 Ketill kvað ekki duga ófreistat Ketill sagte, nichts
nütze unerprobt KETILS SAGA HÆNGS 2 (→FAS II, 115). 34,
35 Ekki dugir ófreistat Nichts nützt unerprobt NJÁLS
SAGA 5, 4 (= JÓNSSON, ARKIV 305. JÓNSSON 127). SIGURÐAR SAGA
ÞÖGLA 23, 20 (→GERING S. 11). 36 Herrauðr
sagði, at eigi dygði ófreistat Herraud sagte, Unerprobtes
nütze nicht BÓSA SAGA 12, 11. 1.3. Prüfen (Versuchen) verschafft:
1.3.1.1. Ohne Prüfen (Versuchen) kein Wissen 163. Nord. 42 Fátt
veit fyrr en reynt er Wenig weiss man, bevor man is versucht hat HARALDS
SAGA HARÐRÁÐA 10 (→FMS VI, 155 [=JÓNSSON, ARKIV
461. JÓNSSON 183]). 43 Fundit mun þat er reynt er
lengr Man wird herausfinden, was man länger geprüft hat MÁLSHÁTTAKVÆÐI
17, 4 (= GERING 105. JÓNSSON 137). 44 Hvat veit sá er einskis
freistar Was weiss der, der nichts versucht? ERREKS SAGA 37 (→JÓNSSON,
ARKIV 461[= JÓNSSON 183]). 45 Önundr kvað þat
eigi vita mega fyrr en reynt væri Önund sagte, das könne
man nicht wissen, bevor man es versucht habe GRETTIS SAGA 4, 5. 46 Fleira
veit, sá er fleira reynir Mehr weiss der, der mehr versucht EBD.
14, 7 (=JÓNSSON, ARKIV 461. JÓNSSON 183). 47 Þá
veit þat, er reynt er Dann weiss man es, wenn man es versucht hat
EBD. 40, 5 (= JÓNSSON, ARKIV 333. JÓNSSON 137).
ÍF XIV. 5. 15. Esja mælti: "Finn
ek nú þat, at Helgi bjóla, faðir þinn, er dauðr;
aldri mundi hús mín rannsökuð, ef hann mætti um
mæla. En vera mun sá ríkismunr nú, at þú
munt ráða ætla; en ekki skulu at vilja mínum
fleiri menn fara um hús mín en þú við inn fimmta
mann."
CSI III. 5. 311. Esja said, "Now I realise
that your father Helgi Bjolan is dead. Never would my house be searched if he
had anything to say about it. But the difference in power between you
and me is such that you'll do as you wish."
Ed. note. Proverbial reference:
ÍM 268. RÍKUR Jafnan segir enn ríkri ráð.
M ríkur: voldugur Ríkari verður að ráða. FJ
Hinn ríkari verður ráð að segja. E
TPMA 4. 460. GEWALT/pouvoir (subts./power 1.
Der Mächtigere entscheidet (setzt seinen Willen durch) Nord. 1
En sá réð, Es ríkri vas Aber derjenige entschied,
der mächtiger war SÓLARLJÓÐ 36, 4 (= GERING S. 11). 2
Jafnan segir enn ríkri ráð Immer sagt der Mächtigere,
was zu tun ist (wörtl.: die Beschlüsse) MÁLSHÁTTAKVÆÐI
23, 1 (= JÓNSSON, ARKIV 334. JÓNSSON 137). 3 Stare penes libitum
satagit vis celsa quiritum. – Ee wil waaldh sijn wiliæ haffwæ
Die hohe Gewalt der Quiriten will bei ihrer Willkür verharren. –
Gewalt will immer ihren Willen haben LÅLE 1017. 4 Hinn ríkari
verðr ráð at segja Der Mächtigere kann sagen, was zu
tun ist (wörtl.: den Beschluss) CLÁRI SAGA 15, 5 (= JÓNSSON,
ARKIV 334).
Ed. note. See Clári saga, ed. Gustaf Cederschiöld.
Altnordische saga-bibliothek, 12. Halle a. S. 1907, 15. 47. 5. En hversu sem
þær tala hér um langt, ferr enn sem fyrr, at "hinn ríkari
verðr ráð at segja"; ok gengr jungrú Tecla enn með
sinni fylgð niðr at landtjaldinu.
ÍF XIV. 6. 16. Esja kom brátt at
finna Búa, fóstra sinn, ok sagði dráp föður
hans. Ekki brá Búi sér við þat, kvað falls
ván at fornu tré.
CSI III. 6. 312. Esja came soon to visit her foster-son
Bui and told him of the slaying of his father. He did not react to this, but
said that an old tree could be expected to fall.
TPMA
ÍF XIV. 6. 17. Esja mælti: "Allvesalmannliga
koma þér stundum orð upp, þar sem ek hefi þér
þessa konu ætlat. Nú vil ek, at þú gangir til
leika þangat ok hættir svá lífi þínu;
ekki má varðveita þik þannig, ef þér
er dauði ætlaðr."
CSI III. 6. 312. Esja said, "You come up with
pretty cutless language sometimes, seeing that I have had this woman in mind
for you. I want you to go to the games and risk your life. There's no
protecting you anyway if you're marked for death."
ÍF XIV. 7. 17. Hon mælti: "Mikit
má skilja," sagði hon, "til hvers menn
eru fæddir í heiminn ok at hverju getit skal verða;
þeir sitja tveir menn í Kollafirði ok keppast um Ólofu
ina væna, ok mörg karlmannlig brögð eru frá þeim
sögð."
CSI III. 7. 313. She said, "There
is a great difference in what men are born into the world for and what they
become known for."
ÍF XIV. 8. 21. Þorgerðr mælti:
"Sú fyrirætlan er ei vænlig at skipta höggum við
Búa, við margkunnendi Esju, en harðfengi hans." Kolfiðr
segir: "Tveir eru i hættu hverri; annathvárt
mun ek lifa eða deyja." "Þú munt ráða
vilja, son minn," segir hon.
CSI III. 8. 315. Thorgerd said, "This idea
of coming to blows with Bui is not promising, in view of both Esja's sorcery
and his toughness." Kolfinn said, "There are two sides to
every danger: I'll either live or die." "You must decide,
my son," she said.
Ed. note. Closing of apophthegmatic scene.
ÍF XIV. 9. 22. Kolfiðr
sneri til stofu ok gekk at pallinum, þar sem Búi sat, ok mælti:
"Tveir eru þér kostir gerðir," sagði Kolfiðr,
"sá annarr, at þú léttir kvámum hingat
með öllu; hinn annarr, at þú gakk á hólm
við mik á morgin í hólmi þeim, er liggr suðr
í Leiruvágsá." Búi segir: "Því
heldr skal kjósa sem kostir eru ójafnari; ek hefi verit
sjálfráði ferða minna hér til, ok svá ætla
ek enn; en hólmgöngu skal veita þér, þegar þú
villt.".
CSI III. 9. 315. Kolfinn entered the main room and went up
to the cross-bench where Bui was sitting and said, "You have two choices:
one is that you break off your visits here altogether, and the other is that
you fight a duel with me tomorrow on the little island to the south of here
in Leiruvogsa." Bui said, "The less equal the choice, the
easier it is to choose. So far I've made my own decisions about coming
here, and I intend to continue – and I'll grant you a duel as soon as
you want."
ÍF XIV. 9. 22. Þeir Kolfiðr
ok Grímr höfðu sik þegar á braut; fóru þeir
um kveldit á Korpúlfsstaði ok sögðu Korpúlfi,
hvar komit var. Hann segir: "Nú stefnir þú, frændi,
ekki vænt; hefir þeim orðit þungt at skipta við Esju,
er meira áttu under sér; en þat mun nú fram
verða at ganga, sem ætlat er."
CSI III. 9. 315. Kolfinn and Grim took off at once.
They came to Korpulfsstadir in the evening and told Korpulf how things had gone.
He said, "You are heading for trouble, my nephew. Contending with Esja
has gone badly for men of greater stature than ours. But it will have
to go as it is fated."
ÍF XIV. 15. 35-6. Búi segir:
" Þat hugða ek, ef ek fengi taflit,4 at þér
mundið mik láta fara í friði." Konungr mælti:
"Þetta er lítils vert, at taka eitt fang." Búi
segir: "Dýrt er dróttins orð; vil ek þat nú
skilja til við yðr, herra, ef svá ólíkligt er,
at ek bera af honum, at þér gefið mér upp reiði
yðra ok gott orlof til Íslands."
CSI III. 15. 323. Bui said, "I thought that
you would let me go in peace if I brought you the game board." "One
wrestling bout is no great matter," said the king. Bui said, "The
king's word is law. I want to stipulate with you, my lord, that in
the unlikely event of my beating him, you release me from your anger and give
me leave to go to Iceland." 4fengi
taflit b.v. eftir B, D.
FJ Proverb word 74. Page 76. dróttinn – dýrt
er (mun verða; láta menn) dróttins orð
Laxd 182, Bisk I 484, 803, II 51, Fms II 269, IV 175, Isls II 445, Alex 128
(honum væri dýrt látanda d. o.) DraumJ. 5, Mhk. 5.
TPMA 6. 42. HERR/seigneur/lord 5. Eigenschaften
des Herrschers 5.1. Der Herr hat Macht und Autorität 5.1.3. Die Worte des
Herrn haben Gewicht 5. 1. 3. 1. Die Worte des Herrn gelten viel Nord.
214-222 Dýrt er drottins orð Das Wort des Herrn ist viel
wert SNORRI, ÓLAFS SAGA HELGA 82 (→ FMS IV, 175 [= JÓNSSON,
ARKIV 74]. SNORRI, HEIMSKRINGLA 248, 36 (Ólafs saga helga 85). 356, 13
(Ólafs saga helga 165). GROSSE ÓLAFS SAGA TRYGGVASONAR 235 (→
FMS II, 269 [= JÓNSSON, ARKIV 74]). BISKUPASÖGUR I, 484. I, 803.
II, 51 (→ JÓNSSON, ARKIV 74). DRAUMA-JÓNS SAGA 5, 48 (1.
H. Jh. [→ ZFDPH 26, 304 = JÓNSSON, ARKIV 74]). KJÁLNESINGA
SAGA 15 S. 35. 223 Dýrt láta menn dróttins orð
Man bezeichnet das Wort des Herrn als etwas Kostbares MÁLSHÁTTAVKÆÐI
5, 5 (= JÓNSSON, ARKIV 74, JÓNSSON 31). 224 Dýrt mun
mér verða dróttins orð Das Wort des Herrn soll mir
gewichtig sein LAXDŒLA SAGA 47, 19 (= JÓNSSON, ARKIV 74. JÓNSSON
31). 225 At honom vere sem auðrom dyrt latannda drottins orð Dass
das Wort des Herrn für ihn ebensoviel bedeute wie für einen andern
ALEXANDERS SAGA 128 (= JÓNSSON, ARKIV 74). 226 Jussio sueuit hero
celsi sublimis haberi. – Høyt ær herræ bwdh Der
Befehl eines hohen Herrn wird gewöhnlich hochgehalten. – Hoch steht
(wörtl.: ist) das Gebot eines Herrn LÅLE 521.
TPMA 4. 460.
GEWALT/pouvoir (subts./power 1. Der Mächtigere entscheidet
(setzt seinen Willen durch) Nord. 1 En sá réð, Es
ríkri vas Aber derjenige entschied, der mächtiger war SÓLARLJÓÐ
36, 4 (= GERING S. 11). 2 Jafnan segir enn ríkri ráð
Immer sagt der Mächtigere, was zu tun ist (wörtl.: die Beschlüsse)
MÁLSHÁTTAKVÆÐI 23, 1 (= JÓNSSON, ARKIV 334. JÓNSSON
137). 3 Stare penes libitum satagit vis celsa quiritum. – Ee wil waaldh
sijn wiliæ haffwæ Die hohe Gewalt der Quiriten will bei ihrer
Willkür verharren. – Gewalt will immer ihren Willen haben LÅLE
1017. 4 Hinn ríkari verðr ráð at segja Der Mächtigere
kann sagen, was zu tun ist (wörtl.: den Beschluss) CLÁRI SAGA 15,
5 (= JÓNSSON, ARKIV 334).
Ed. note. See Clári saga, ed. Gustaf Cederschiöld.
Altnordische saga-bibliothek, 12. Halle a. S. 1907, 15. 47. 5. En hversu sem
þær tala hér um langt, ferr enn sem fyrr, at "hinn ríkari
verðr ráð at segja"; ok gengr jungrú Tecla enn með
sinni fylgð niðr at landtjaldinu.
ÍF XIV. 16.
CSI III. 16.
325. Kolfinn said, "It's a good thing that we've met here. The
cave of that troll Esja won't protect you this time." Bui said, "I
don't regret it. In all the meetings we've had, you've not come off well, and
I expect it'll be the same again here. But it would be a manly thing
to fight one against one."
Return to
Concordance