Proverbs and proverbial materials in Laxdœla saga.

Editions used.   Laxdœla saga. Halldórs þættir Snorrasonar. Stúfs þáttr. Einar Ól. Sveinsson gaf út. Íslenzk fornrit V. Reykjavík, 1934. Laxdœla saga. Herausgegeben von Kr. Kålund. Altnordische saga-bibliothek 4. Halle a. S., 1896.
Others.
Translations used.   The Saga of the People of Laxardal, tr. Keneva Kunz, The Complete Sagas of Icelanders, ed. Viðar Hreinsson. Reykjavík, 1997. 5 vols. Vol. V, pp. 1-120.
Others.

Editorial comment.   The text contains nearly 63, 000 words.

ÍF V.  14. 29. Hallr er þar um hríð, ok þykkisk hann mjök fyrir öðrum mönnum. Þat var eitt kveld, er þeir koma at landi, Hallr ok Þórólfr, ok skyldu skipta fengi2 sínu; vildi Hallr bæði kjósa ok deila,3 því at hann þóttisk þar meiri maðr fyrir sér.    2fengi: fang, veiði. 3Vant var, að annar skipti veiðinni í hluti, en hinn kysi, hvorn hlutinn hann vildi, sbr. Eigi er ráðit, at bæði sé, at vér kjósim ok deilim, Njála, 117. kap.
CSI V.  14.
13.
Hall stayed there some time and behaved as if he were4 superior to most of the others. One evening Hall and Thorolf returned to shore and set about dividing the day's catch. Hall intended both to divide the catch into two portions and then choose his portion first, because he felt himself superior.
ASB 4.  16.
TPMA 11.   283. TEIL/partie/part 2. Teilen 2.2. Teilen und wählen1 Nord. 15 Vildi Hallr bæði kjósa ok deila Hallr wollte sowohl wählen als auch teilen LAXDŒLA SAGA 14, 8. 16 . . . þá ger þú annat hvárt . . . at skipta eða kjósa Dann teil du oder wähle! GÍSLA SAGA 10, 5. 17 Eigi er rádit, at bæði sé, at vér kjósim ok deilim Es ist nicht ausgemacht, dass wir beides dürfen, wählen und teilen (Heusler) NJÁLS SAGA 117, 5.     1Vgl. W. Wackernagel, Theilen, theilen und wählen, theilen und kiesen, in: ZFDA 2, 542 ff. Der Ausdruck, der zunächst einen präzischen juristischen Sinn har (so unten 13-14, 24), ‘wird in der dichterischen Sprache zur formelhaften Wendung mit der Bed. ‘Freie Wahl haben’ oder ‘treffen’.

ÍF V.  14. 29. Mikit þótti spökum mönnum undir því, at menn ætti gott saman í útverjum; var þat þá mælt, at mönnum yrði ógæfra um veiðifang, ef missáttir yrði; gáfu ok flestir menn at því góðan gaum.
CSI V.  14.
13.
Wise men said it was important to maintain harmony in fishing camps and it was said that catches would be poorer if there was dissension, advice which was heeded by most people.

ÍF V.  14. 29. Þat var eitt kveld, at þeir koma at landi, Hallr ok Þórólfr, ok skyldu skipta fengi sínu; vildi Hallr bæði kjósa ok deila,3 því at hann þóttisk þar meiri maðr fyrir sér.    3Vant var, að annar skipti veiðinni hluti, en hinn kysi, hvorn hlutinn hann vildi, sbr. Eigi er ráðit, at bæði sé, at vér kjósim ok deilim, Njála 117. kap.
CSI V.  14.
13.

TPMA 11.  283. TEIL/partie/part 2. Teilen 2.2. Teilen und wählen1 Nord. 15 Vildi Hall bæði kjósa ok deila Hallr wollte sowohl wählen als auch teilen LAXDŒLA SAGA 14, 8. 16 . . . þá ger þú annat hvárt . . . at skipta eða kjósa Dann teil du oder wähle! GÍSLA SAGA 10, 5. 17 Eigi er rádit, at bæði sé, at vér kjósim ok deilim Es ist nicht ausgemacht, dass wir beides dürfen, wählen und teilen (Heusler) NJÁLS SAGA 117, 5.     1Vgl. W. Wackernagel, Theilen, theilen und wählen, theilen und kiesen, in: ZFDA 2, 542 ff. Der Ausdruck, der zunächst einen präzischen juristischen Sinn har (so unten 13-14, 24), ‘wird in der dichterischen Sprache zur formelhaften Wendung mit der Bed. ‘Freie Wahl haben’ oder ‘treffen’.

ÍF V.  14. 29.   ". . . en Þórðr, bóndi minn," segir hon, "er ekki garpmenni mikit, en órráð vor kvenna verða jafnan með lítilli forsjá, ef nökkurs þarf við; en þó nenni ek eigi með öllu at víkjask undan við þik, alls3 þú hefir þó hér til nökkurrar ásjá ætlat."   3 þar eð.
CSI V.  14.
13.

ÍF V.  15. 34.  . . . ok með því at menn váru hraustir, ok þeim varð lengra lífs auðit, þá komask þeir yfir ána ok upp á höfuðísinn öðrum megin.

ÍF V.  16. 38. Vigdísi engar sakar hafa fundit Þórði, þær er sannar væri ok til brautgangs mætti metask2 – “ok var Þórðr eigi at verr menntr, þótt hann leitaði sér nökkurs ráðs at koma þeim manni af sér, er settr var á fé hans ok svá var sökum horfinn sem hrísla eini.”3      2Ákvæði Grágásar um hjónaskilnaðarsakir eru að ýmsu leyti mótuð af hinum almenna rétti kaþólsku kirkjunnar. Aftur á móti virðist mega finna í sögunum menjar eldra, þjóðlegs réttar um þetta efni, sbr. ritgerð Cl. Frhr. v. Schwerin: Die Ehescheidung im älteren isländischen Recht í Deutsche Islandsforschung 1930, 1. 3Um þetta orðtæki hefur Magnus Olsen ritað í Maal og minne 1928 (bls. 123). Hann sýnir fram á, að það muni vera eldra en Íslands byggð, með því að það bendir til norskra, en ekki íslenzkra staðhátta; sunnantil í Noregi er mikið af eini, og er þá oft, að í miðju stendur hrísla, t.d. reynir, en umhverfis einirunnar. Orðið horfinn þýðir hér sem oftar: umkringdur.
CSI V.   16. Hoskuld on Thord Goddi’s treatment of Vigdis:
18. Legally, he said, they had no right to demand payment on Vigdis's behalf, as Vigdis had not declared any grounds for her divorce which had been proven to be true and justified her departure. “One can hardly blame Thord for trying to seek a way to rid himself of a man who threatened to cost him dearly and whose guilt surrounded him like juniper bushes around a rowan tree.”
ASB 4.   16. 38. 18.  20. at verr mentr, “deswegen ein schlechterer (unedlerer) mann”. 22. sökum horfinn sem hrísla eini, “(so) mit rechtssachen (anklagen) belastet wie ein wacholderstrauch mit nadeln”. Die stelle kann kaum anders übersetzt werden; aber dann muss entweder einir, das sonst “wacholder s t r a u c h” bedeutet, hier die bedeutung “wacholdernadeln” haben (vergl. Tamm, Etymologisk svensk ordbok s. v. en), oder ein wort für “nadeln” ausgelassen sein. Eine entstellung ist schwerlich anzunehmen, da die stelle übereinstimmend in den drei hier bewahrten, selbständigen handschriften vorliegt.

ÍF V.  19. 46.  Hrútr kvazk þat ekki hirða; kvað þá því verrum förum fara skyldu, sem þeir væri fleiri.
CSI V.  19.

ÍF V.  19. 47-48. “Nú þœtti oss hitt ráðligra, at þú byðir Hrúti, bróður þínum, sœmiliga, því at þar er fangs ván af frekum úlfi1; vænti ek þess, at Hrútr taki því vel ok líkliga, því at mér er maðr sagðr vitr; mun hann þat sjá kunna, at þetta er hvárstveggja ykkar sómi.”      1fang: egl. glíma. Þessi málsháttur mun koma fyrst fyrir í Reginsmálum (13. v.)
CSI V.  19. Jorunn to Hoskuld, who is planning to attack Hrut:
23. “I think you’d better do right by your brother Hrut, for a hungry wolf is bound to wage a hard battle. Hrut will, I'm sure, be more than ready to accept an offer of settlement, as I'm told he is no fool. He must see that it would do honour to both of you.”
ASB 4.  19. 48. 27.  19.20. byðir H. bróður þínum sœmiliga, “deinem bruder H. ein ehrenhaftes anerbietn machst”. 20. er fangs ván af frekum úlfi, ein aus Reginsm. 13 bekanntes sprichwort: “vom gierigen wolf ist angriff zu erwarten”, d. h. mit einem gereizten gegner hat man aussicht auf gefährlichen kampf”.
FJ Proverb word 418. Page 194. úlfr – fangs er ván (þar er f. v.) at (af) frekum úlfi Eyrb 90, Sturl3 II 212, Laxd 57, Fms V 294, Reginsen 13. ‘Tag (Kamp) kan man vænte fra en grådig ulv’ = GJ.
ÍM 336. ÚLFUR Fangs er von að (af) frekum úlfi. Eyrb. 47. kap. o. v. fang: (hér) hörð viðureign.
TPMA 13. 165. WOLF/loup/wolf  1. Bösartigkeit des Wolfs 1.8. Von einem gierigen Wolf ist Kampf zu erwarten  Nord. 22 Er mér fangs vón at frekom úlfi Von einem gierigen Wolf habe ich Kampf zu erwarten. REGINSMÁL 13, 4. 23 Er fangs ván af frekum úlfi Von einem gierigen Wolf ist Kampf zu erwarten LAXDŒLA SAGA 19, 27. 24 Er því fangs ván at frekum úlfi Es ist deshalf von einem gierigen Wolf Kampf zu erwarten EYRBYGGJA SAGA 47, 6. 25 Sem vera muni fángs von at frekum úlfi Wie von einem gierigen Wolf Kampf zu erwarten sein wird EYMUNDAR ÞÁTTR HRÍNGSSONAR 11 (→ FMS V, 294). 26 Þotte þeim þar fangs ván at frekvm vlfe Es schien ihm, da sei von einem gierigen Wolf Kampf zu erwarten STURLUNGA SAGA II, 212, 22 (=JÓNSSON, ARKIV 418. JÓNSSON 170)3      3Gilt für alle nord. Belege dieser Gruppe.

ÍF V.  21. 53. Síðan var skotit til ráða Óláfs, en Óláfr segir: “Þat vil ek, at þeir ráði, sem hyggnari eru; því verr þykki mér sem oss muni duga heimskra manna ráð,2 er þau koma fleiri saman.” Þótti þá ór skorit, er Óláfr mælti þetta, ok réð Örn leiðsögu þaðan í frá.     2manna ráð V, E; brögð M.
CSI V. 21. Olaf Peacock responding in controversy over the direction in which Ireland lay:
26. The question was put to Olaf, who said, “Let the man of best judgement determine our course; the counsel of fools is the more misguided the more of them there are.” The question was considered decided by Olaf's words, and from then on Orn decided their course.
ASB 4.  21. 55. 18.
TPMA 9. 197. RAT/conseil/advice   6. Gute und schlechte Ratgeber  6.5. Unzuverlässige und Unvernünftige soll man nicht um Rat fragen  6.5.1. Der Rat des Narren ist nichts wert    Nord. 280 Því verr þykki mér, sem oss muni duga heimskra manna ráð, er þau koma fleiri saman Denn um so schlechter, scheint mir, könnte uns der Rat törichter Männer taugen, je mehr davon zusammenkommt LAXDŒLA SAGA 21, 18.

ÍF V.  21. 54. Örn mælti þá: “Þat hygg ek, at vér hafim ekki góða atkvámu, því at þetta er fjarri höfnum þeim eða kaupstöðum, er útlendir menn skulu hafa frið, því at vér erum nú fjaraðir uppi svá sem hornsíl;1 ok nær ætla ek þat lögum Íra, þótt þeir kalli fé þetta, er vér höfum með at fara, með sínum föngum,2 því at heita láta þeir þat vágrek, er minnr er fjarat frá skutstafni.”      1því – hornsíl sl. E.   2þótt þeir kalli fé þetta  . . .  með sínum föngum: þó að þeir telji fé þetta tilheyra föngum sínum, vera eign sína.
CSI V. 21. Orn on their landing:
26. Orn then spoke: “I’m afraid we won’t be well received. We’re far from any port or merchant town where foreigners are assured of trading in peace, and now the tide has gone out and left us stranded here like a minnow. It's my guess that, according to Irish law, they'll lay claim to all the property we have aboard; they call it a stranded ship when less than this has ebbed from the stern of the ship.”
ASB 4.  21. 55. 24. [því vér erum nú fjaraðir uppi svá sem hornsíl] 25.26. Die in eckigen klammern eingeschlossenen worte finden sich zwar in der haupthandschrift und der mit dieser am meisten verwandten; da sie aber in einem der wichtigsten fragmente fehlen und dem ganzen charakter der saga nicht angemessen sind, so dürften sie wol als interpolation zu betrachten sein. 26. hornsíl, “stichlinge”, neutr. pl. wahrscheinlicher als fem. sg.

ÍF V.  21. 58. Þá seldi Óláfr henni knífinn ok beltit, ok kenndi kerling gripina ok varð grátfegin; kvað þat bæði vera, at sonr Melkorku var sköruligr, – “enda á hann til þess varit.”4     4eiga varit til e-s: vera svo gæddur farsællegum hlutum, að . . (Átt þú svá til varit of menn, Njálu, 36. kap.); hér um arfgenga kosti: þú átt ætt til þess; varit er hlutto. af verja: neyta o. fl. (verja fé) og kemur líka fram í: vera varit í og e-u er svá varit.
CSI V. 21. Melkorka’s nurse says that:
29. She said her happiness was doubled by seeing this outstanding young son of Melkorka’s – “just like you’d expect from one of his kin.”
ASB 4.  21. 60. 58. 12. varit, von verja (got. wasjan); á hann til þess varit, “er hat die natur (die ererbte anlage) dazu”; vgl. Ölkofra þ. 17, 14.

ÍF V.  21. 59. Óláfr þakkar honum þetta boð með mikilli snilld ok fögrum orðum, en kvazk þó eigi mundu á hætta, hversu synir hans þylði þat, þá er Mýrkjartans missti við, kvað betra vera at fá skjóta sœmð en langa svívirðing; kvazk til Nóregs fara vilja, þegar skipum væri óhætt at halda á millum landa, kvað móður sína mundu hafa lítit ynði, ef hann kœmi eigi aptr.
CSI V. 21. Olaf declines Myrkjartan’s invitation to rule his kingdom after his death:
29. Olaf thanked him for his offer with many well-chosen words and fair praise, but he said he would not take the chance of having to deal with the reaction of Myrkjartan's sons after his death. He would rather, he said, enjoy a brief spell of honour than a long rule of shame.
ASB 4.   21. 60. 64. 30. þá er Myrkjartans misti við, “wenn M. stürbe”. 31. skjóta sœmð en langa svívirðing, “kurzen ruhm als lange schande”.
Ed. note.   Though not related to the proverb itself, this is a common situation in Germanic heroic literature. See Beowulf.

ÍF V.  23. 64. Óláfr mælti: “Nú er, sem ek sagða þér, faðir, at mér myndi illa líka, ef ek fenga nökkur svívirðingarorð at móti; réttu2 meir, er þetta var upp borit; nú skal ek ok þv´ráða, at eiga skal hér niðr falla; er þat ok satt, at sagt er, at úlfar eta annars ørendi;3 skal nú ok ganga þegar til búðar Egils.”     2?: réðstu   3Þessi málsháttur er svo í M, V, en 123, 124 hafa reki f. eta; hvortveggja myndin er til síðar á tímum, sbr. Småstykker udg. af Samf. t. Udg. af gl. nord. Litt. 172, kvæði Hallgríms Péturssonar: Annars erindi rekur | úlfur . . . og málsháttasöfn síðustu tíma; tilsvarandi þessu hvorutveggja er til í Færeyjum. Úlfar eta annars ørendi (sbr. P. Laale: Hwndhe œdhe gernœ anden mandz œrendhe opp, sjá Östnord. og lat. medeltidsordspråk, útg. af A. Kock og C. af Petersens, I 40, II 150), líkl.: erindi, sem rekið er fyrir annan mann, er étið upp (eyðilagt) af úlfum, ? : sjálfs er hönd hollust; úlfur rekur annars erindi: sem úlfur rekur maður annars erindi.
CSI V. 23. Olaf to Hoskuld on learning that Thorgerd Egilsdottir doesn’t consider him worth marrying:
32. Olaf spoke: “It’s turned out just as I feared, father, and as I told you I am hardly pleased at being disgraced by a refusal. It was your idea to start this business; now I intend to carry it through to the proper end. It’s true enough as they say, when one wolf hunts for another he may eat the prey. I’m going to pay Egil a visit.”
PC [Hoskuld=grey-head; colour word höss is particularly assoc. with greyness of wolves. See also the wolf reference on p. 85.]
ASB 4.   23. 66. 14. 19. úlfar eta annars erendi, sprichwort, das auch in etwas abweichender form vorkommt – mit reka als satzverbum statt eta; die bedeutung muss jedoch in beiden fällen dieselbe sein: eine warnung, sich nicht auf andere zu verlassen, da die menschen, wenn es sich nicht um ihre eigenen angelegenheiten handelt, unzuver-lässig sind. Die wörtliche auslegung ist zweifelhaft: “aufträge von andern lässt man (wie fremdes vieh, das uns nichts angeht) von den wölfen fressen”(?). Vergl. Östnordiska och latinska medeltisordspråk (København 1889 ff.) nr. 341 und comment. s. 150; Laxdœla saga (Kbh. 1889-91) s. LXIX - LXX.
FJ Proverb word 418. Page 194. úlfr – . . . úlfar eta (reka) annars erendi Laxd 81, K. ‘Ulve æder (driver) en andens ærinde’. Reka kunde synes at være det mest passende udtryk, men eta findes i (den ældre) saga og er sikkert det oprindelige. Både i GJ og i færøsk findes samme dobbelthed. Eta ´fortære´ må så her være brugt om at ‘fordærve, ødelægge’ (ulve = personer hvis sind er som ulvenes). Jfr Låle (nr 341): “Hunde ædhe gernæ anden mandz ærendhe op” (jfr kommentaren hertil, s. 150). = GJ (bægge verber). GJ har også: “Hundar upp eta annars erindi á stundum (her er vist erindi blevet forstået som ekskrementer).
TPMA 13.  188.   WOLF/loup/wolf   20. Die Wölfe fressen (betreiben) den Auftrag eines andern31  Nord. 463 Er þat ok satt, at sagt er, at úlfar eta annars erendi Es ist doch wahr, was gesagt wird, dass die Wölfe den Auftrag eines andern fressen LAXDŒLA SAGA 23, 14 (= JÓNSSON, ARKIV 418. JÓNSSON 171). 464 Ulfar reka anars erindi Die Wölfe betreiben den Auftrag eines andern KÅLUND 187 (= JÓNSSON, ARKIV 418. JÓNSSON 171).   Vgl. HUND 1174.     31Der Sinn muss sein: Was man nicht selber tut, sondern einem andern aufträgt, wird schlecht oder gar nicht erledigt. VgL. LAXDŒLA SAGA 23, 14 Anm.
K 172. úlfr. 187. ulfar reka anars erindi (E, 3). Som ulve udføre folk andres ærinde (?: med egenkærlig hensynsløshed). I Laxdœla saga (udg. s. 92), hvor ordsproget anvendes, forekommer, ved sidan af reka, i nogle håndskrifter som verbum eta. Sætningen i den ovenfor givne form synes dog at måtte foretrækkes. G Jónsson: Úlfr rekr (etr) annars erindi. Fœrøisk (Hmhb. nr. 9): Hundar eta (reka) annans örindi.

ÍF V.  24. 67. Þat var auðsótt, ok var þessu kaupi slungit, því at Trefill sá þat, at honum var betri ein kráka í hendi en tvær í skógi.
CSI V. 24. Thorkel agrees to sell Olaf and Hoskuld the lands at Hrappstead:
33. Their offer was readily accepted and the purchase concluded, as Thorkel felt that a bird in the hand was better than two in the bush.
ASB 4.  24. 69. 7. 13. slungit (von slyngra, wörtl. “schlingen”), “abgemacht”. Vgl. slá kaupi c. 12, 19. 13.14. honum var betri ein kráka í hendi en tvær í skógi, sprichwort: ein vogel (“krähe”) in der hand ist besser als zwei im walde.
FJ Proverb word 221. Page 104. kráka – betri er ein kráka í hendi en tvær í skógi Laxd 84. ‘Bedre er én krage i hånden end to i skoven’. GJ har det samme (fugl . . . einn) med varianten: . . . einn haukr á hendi en tveir á flugi.
TPMA 7.  169.   KRÄHE/corneille/crow 29. Verschiedenes   Nord. 157 Betri ein kráka í hendi en tvær í skógi Besser eine Krähe in der Hand als zwei im Wald LAXDŒLA SAGA 24, 7 (= JÓNSSON, ARKIV 221. JÓNSSON 96). (vgl. ESEL 14.5., FALKE 66, FINK 1., FISCH 1.2., GELD 4.6., SPERLING 1., VOGEL 8., WACHTEL 1).   158 Cornix censeri solet impia garula veri. – Kraaghen ær forthi ondh at hwn siær sandhedh Die Krähe als Schwätzerin des Wahren pflegt man für verrucht zu halten. – Die Krähe ist deshalb verhasst, weil sie sagt, was wahr ist LÅLE 165. 159 Cornicum numerum fouet improba vox mulierum. – Qwinnæ tale ær alt som krage galæ Die böse Stimme der Frauen hält den Takt der Krähen ein. Frauengeschwätz ist ganz wie Krähengeschrei EBD. 166.  160 Cornix multorum canescit peste dolorum. – Kraaghen ær forthi graa at hun hawer manghe sorgher Die Krähe wird von der Plage vieler Schmerzen grau. Die Krähe ist deswegen grau, weil sie viele Sorgen hat EBD. 167.

ÍF V.  24. 68.
Þá tekr hann til orða: "Nú skal mönnum skeyta forvitni2 um þat, er jafnan hefir verit um rœtt í vetr, hvat sjá bœr skal heita; hann skal heita í Hjarðarholti."     2Skeyta förvitni er fágætt orðatiltæki (kemur líka fyrir í Heiðarv. s., 32. kap.); það hlýtur að þýða: seðja forvitni e. þ. h. (sbr. skeyta skapi); ekki er gott að glöggva sig á, hvernig það er hugsað.
CSI V.  24
34.
He addressed his household: "You must be curious to know what the farm is to be called, and I know there has been a lot of speculation about it all winter. It shall be called Hjardarholt (Herd Wood)."

ÍF V.  27. 75. Ok er flestir menn váru í brottu farnir, þá víkr Óláfr til máls við Þorleik, bróður sinn, ok mælti: “Svá er, frændi, sem þér er kunnigt, at með okkr hefir verit ekki mart; nú vilda ek til þess mæla, at vit betraðim frændsemi okkra; veit ek, at þér mislíkar, er ek tók við gripum þeim, er faðir minn gaf mér á deyjandi degi; nú ef þú þykkisk af þessu vanhaldinn, þá vil ek þat vinna til heils hugar þíns, at fóstra son þinn, ok er sá kallaðr æ minni maðr, er öðrum fóstrar barn.”1 Þorleikr tekr þessu vel ok sagði, sem satt er, at þetta er sœmiliga boðit.     1Þetta kemur víðar fram, sbr. einkum frásögn Snorra um það, er Haraldur konungur hárfagri sendir Aðalsteini konungi Hákon, son sinn, til fósturs (Heimskr,. Har. s. hárf,. 40. kap.) og orð Ingigerðar í Morkinsk. (bls. 3): “því at sannligt er þat með ykkr, er mælt er, at sá er ógöfgari, er öðrum fóstrar barn.”
CSI V. 27. Olaf offers to foster Thorleik’s son, Bolli:
37. When most of the guests had left, Olaf turned to his brother Thorleik and said, “Brother, as you well know, we have shown each other little affection in the past. I wish we could do better in the future. I know you resented my accepting the gifts from our father on his deathbed and if you still feel yourself hard done by, I would like to make it up to you by fostering your son, as he who raises the child of another is always considered as the lesser of the two.”
ASB 4.  27. 78. 11. 19. vanhaldinn, “übervorteilt”. 19.20. til heils hugar þíns, “um mir dein wohlwollen zu erwerben”. 20.21. minni maðr, er öðrum fóstrar barn. Es war die allgemeine auffassung – der jedoch die wirklichkeit nicht immer entsprach – , dass der fóstri eines kindes dessen eltern gegenüber als minni maðr (d.h. als minder vornehm) betrachtet wurde. Vgl. Grundriss II2, 215-16.
FJ Proverb word 123. Page 86. fóstr, fóstra (jfr fé) – . . . sá er ógöfgari er öðrum fóstrar barn Mork 2. ´Den der opfostrer en andens barn er denne underlegen i byrd´. GJ: sá er ógöfgari og minni er osv.
TPMA 7. 42. KIND/enfant/child 8. Eigene und fremde (Legitime und illegitime) Kinder 8.2. Fremde Kinder aufziehen ist undankbar Nord. 525 Því at sannlict er þat með ycr er melt er at sa er ogofgari er oþrom fostrar barnn Denn das ist bei euch beiden wahr, was man sagt, dass weniger vornehm ist, wer für einen andern ein Kind aufzieht MORKINSKINNA 2, 6 (= JÓNSSON, ARKIV 123. JÓNSSON 48).
Ed. note. See ÍF III. Borgfirðinga sögur. Hœnsa-Þóris saga p. 7, note 1:  "Það kemur víðar fyrir, að misindismenn og óþokkasælir bjóða vel ættuðum mönnum barnfóstur sér til trausts. Hánefur, "óorðsæll maðr", "fór til fundar við Vémund kögur ok bauð honum at fóstra Þorkötlu, dóttur hans, ok ætlaði hann sér þat mjök til trausts við aðra menn" (Reykd. s., 4. kap.). Hallvarður, fóstri Vigfúss Víga-Glúmssonar, var sauðaþjófur, en ekki varð lögum komið yfir hann vegna þess trausts, er hann naut af Vigfúsi (Víga-Glúms s., 17. – 18. kap.). Einnig var það ekki ótítt, að ótígnir menn fóstruðu ættborna, svo sem Þórður goddi Ólaf pá (Laxd. s., 16. kap.). Svo segir Snorri, að "þat er mál manna, at sá væri ótígnari, er öðrum fóstraði barn" (Heimskr., Har. s. hárf., 40 kap.; sbr. Laxd. s., 75, Morkinskinna (útg. F. J.), bls. 3).   2sómi, virðing, sbr. ummæli Sigurðar Ormssonar við Guðmund Arason: "at þú mættir sýsla mér nökkura staðfestu norðr þar í sveitum, þá er höfuðburðr væri at", Sturl. I, 207 (Prestssaga Guðmundar góða, 21. kap.). Kålunds útg. I, 253; Bisk. s. I, 467, sbr. bera hátt höfuðit."
See also ÍF.  X. Ljósvetninga saga með þáttum.

ÍF V.  29. 78-9. Óláfr mælti: “Eigi myndir þú fara á mínu skipi, ef ek hefða fyrr vitat, því at vera ætla ek þá munu nökkura á Íslandi, at betr gegndi, at þik sæi aldri; en nú er þú ert hér kominn við svá mikit fé, þá nenni ek eigi at reka þik aptr sem búrakka.”1     1Búrakki virðist þýða hundur af öðrum bæ, sbr. búaköttur í nútíðarmáli, búigriðungr (? : griðungur af bæ, móts. heimagriðungr). Sbr. ritgerð B. M. Ólsens í Arkiv XXXI, 78 o. áfr.
CSI V. 29. Olaf to Geirmund, upon discovering that the latter had loaded his goods on Olaf’s ship, ready to leave for Iceland:
39. Olaf said, “You’d not be travelling aboard my ship if I’d known of your plans earlier, as I suspect it would be better if some people in Iceland never laid eyes upon you. But since you’re here, with all your property, I can hardly run you off my shiplike some stray dog.”
ASB 4.   29. 82. 12. 20. vera ætla ek þá munu nökkura, d.i. ek ætla, þá nökkura (menn) munu vera. 21. at betr gegndi, “denen es besser wäre”; þeim ist zu ergränzen.   23. búrakki, “hofhund”.

ÍF V.  33. 89-90. “Þar er þú þóttisk hafa mikin fald á höfði, ok þótti þér illa sama, þar muntu lítit unna honum, ok þar er þú tókt af höfði þér faldinn ok kastaðir á vatnit, þar muntu ganga frá honum. Því kalla menn á sæ kastat, er maðr lætr eigu sína ok tekr ekki í mót.”1     1Vanalegra er, bæði í fornu máli og nýju, kasta á glæ (glær: sjór).
CSI V. 33. Gest Oddleifsson’s predictions, to Gudrun:
45. “And since you removed the head-dress and threw it into the water, this means that you will leave him. People say things have been cast to the tide when they refer to getting rid of possessions and getting nothing in return.”
ASB 4.   33. 94. 20. 16. á sæ kastat. Sprichwörtlich wird gesagt at kasta á sæ (oder á glæ), “verschwenden”.
TPMA 8. 168. MEER/mer/sea   14. Redensarten und Vergleiche  14.1. Ins Meer werfen8  Nord. 92 Eigi skall hann enn þessari vísu hafa á glæ kastat Er wird doch diese Strophe nicht ins Meer geworfen haben BJARNAR SAGA 29 S. 190. 93 Því kalla menn á sæ kastat, er maðr lætr eigu sína ok tekr ekki í mót Denn man nennt es "ins Meer geworfen," wenn einer seine Habe fahrenlässt und nichts dafür bekommt LAXDŒLA SAGA 33, 20. 94 Nu skal eigi fleirum orðum a glæ kasta Nun werde ich nicht die meisten Worte ins Meer werfen FINNBOGA SAGA 12 S. 27, 2.     8D.h. verschwenden, unnütz vertun, umsonst tun.

ÍF V.  35. 96. Guðrún svarar stundu síðar: “Aptans bíðr óframs sök.”
CSI V. 35.
PC 35. 126. Gudrun answered after a while, ‘Only idlers wait till evening.’
ASB 4.  35. 101. 11. 3. stundu síðar, “etwas später”. aptans – sök. Sprichwort: “die sache des feigen wartet den abend ab”, d.h. der feige sucht aufschub.
FJ Proverb word 304. Page 176. óframr – aptans bíðr óframs (ófröm urigt.) sök Laxd. 119, Hrólf Gautr. 14 og i poetisk form: síð kveða aptans bíða óframs sök Sigv. Bers. 18. ‘Til aften må den tilbageholdnes sag vænte’ (?: den kommer aldrig for til behandling hos fyrsten) = GJ.
TPMA 4.   125. FURCHT/peur/fear 3. Wesen und Äusserungsform der Furcht 3.2. Furcht wirkt sich auf Verhalten und Handlungsweise aus 3.2.6. Wer zaghaft ist, sucht immer Aufschub   Nord. 202 Síð kveða aptans biða Óframs sök Man sagt, die Angelegenheit des Zaghaften warte bis spät am Abend SIGVATR 11, 18 (= JÓNSSON, ARKIV 304). 203 Aptans bíðr óframs sök Die Angelegenheit des Zaghaften wartet bis am Abend LAXDŒLA SAGA 35, 11 (= JÓNSSON, ARKIV 304). 204 Þvíat satt er þat mælt, er aptans bíðr ófróm sök Denn wahr ist, was man sagt, dass die Angelegenheit des Zaghaften bis am Abend warte HRÓLFS SAGA GAUTREKSSONAR 8 (→ FAS III, 80 [= JÓNSSON, ARKIV 303]). 205 Er þat satt, sem mælt er, at aptans bíðr ófröm sök Wahr ist, was man sagt, dass . . . HRÓLFS SAGA 14, 5. 206 Aptans bíður ófröm sekt Übers. wie 203 GRIPLUR 3, 13 (→ GERING S. 11).

ÍF V.  37. 108. Óláfr svarar: “Eigi mun þér þat verða hlýðisamt, at ganga framar á hendr Þorleiki en mitt leyfi er til; en ef þú gerir þat, þá er eigi ólíkligt, at mœti dalr hóli.” Hrútr þykkisk nú skilja, at fast mun fyrir vera, ferr heim, ok líkar stórilla. Ok er kyrrt at kalla. Ok sitja menn um kyrrt þau missari.
CSI V. 37. Olaf Hoskuldsson to Hrut, seeking further help against Thorleik:
55. Olaf answered, “It won’t do you any good to attack Thorleik against my wishes; if you do you may find you’ve bitten off more than you can chew.” Hrut then realizes there was little he could do in the situation, and returned home very dissatisfied with the results. The following years passed without event.
PC 136. You will not find it feasible to go further against Thorleik than I will allow,’ said Olaf, ‘and if you do, it is not unlikely that the valley will meet the mountain.’ “This is evidently an allusion to Isaiah xl. 4: ´Every valley shall be exalted, and every mountain and hill shall be made low.´ Olaf, the man of humility, is telling Hrut, the man of pride, that if he insists on action, his pride will be humbled by the force of Olaf´s humility.” p. 136, fn 1.
ASB 4.   37. 113. 42. 21. á hendr, “gegen” (zum angriff). 22. at mœti dalr hóli, sprichwort, wörtl. “dass auf das tal ein hügel folgen wird”, d.h. dass die sache unangenehme, aber unabwendbare folgen haben wird.
FJ Proverb word 64. Page 74. dalr – er eigi ólíkligt at mœti dalr hóli Laxd. 134. ‘Det er ikke usandsynligt at en dal mødes med (?: svarer til, passer til) en bakke’; hvor der er dale (fordybninger) må der nødvendigvis være bakker; ordspr. anvendes om hvad der ufejlbarlig indtræder eller kan ske.
TPMA 1.   428. Berg. 1.1.1. Kein Berg ohne Tal (Nach einem Berg kommt ein Tal) 12. 12a Nord. Má þér þá eigi undarligt þykkja, þótt dalr mœti hóli Du brauchst dich dann nicht zu wundern, wenn das Tal auf einen Hügel stösst ORKNEYINGA SAGA 18 S. 36, 10. 13 SNORRI, HEIMSKRINGLA 273, 3 (Óláfs saga helga 101) (=GERING S. 7). Þá er eigi ólíkligt, at mœti dalr hóli Dann ist es nicht unwahrwscheinlich, dass das Tal auf einen Hügel stösst LAXDŒLA SAGA 37, 42 (=JÓNSSON, ARKIV 64. JÓNSSON 27).
Ed. note. Adynaton?

ÍF V.  38. Stigandi woke up at this but offered no resistance, for he was only one against many.

ÍF V.   39. 111-2. Guðrún mælti: “Eigi er sá ráðlauss, faðir, er þinna ráða á kost.”
CSI V.  39. Gudrun to Osvif who reminds her of his good advice regarding Kotkel:
57. Gudrun said, “No one can be ill-advised, father, who has the advantage of your advice.”
ASB 4.   39. 117. 1. 11.12. er – kost, “der deine ratschläge benutzen kann”.

ÍF V.  40. 119. “Engis manns nauðungarmaðr vil ek vera,” segir Kjartan, “meðan ek má upp standa ok vápnum valda; þykki mér þat ok lítilmannligt, at vera tekinn sem lamb ór stekk eða melrakki ór gildru; þykki mér hinn kostr miklu betri, ef maðr skal þó deyja, at vinna þat nökkut áðr, er lengi sé uppi haft síðan.”
CSI V.  40. Kjartan responds to Bolli's observation that King Olaf intends to force their conversion:
60. “No one is going to force me to do anything against my will,” said Kjartan, “as long as I can stand on my own two feet and wield a weapon. Only a coward waits to be taken like a lamb from the fold or a fox from the trap. The other course looks better to me; if a man's got to die anyway, he might as well amek a name for himself before it comes to that.”
PC 40. 146. “I think it craven to be caught like a lamb in a pen or a fox in a trap.”
ASB 4.   40. 124. 49. 24. ór stekk, “aus dem pferch”. 26.27. uppi haft, “erwähnt”.
Ed. note. Conceptual link, proverbial allusion.

ÍF V.  40. 120. Kjartan kvað áræðit flestum bila, þótt allgóðir karlmenn væri.
CSI V.  40. Kjartan and Bolli argue over Kjartan's plan to burn King Olaf in his quarters:
61. Kjartan replied that even courageous men lost their nerve now and again, to which Bolli answered, that he wasn't so sure who should be taunted about lack of courage.
PC 40. 146. Kjartan said that courage could fail even in the bravest of men.
ASB 4. 40. 125. 52. 3. kvað – bila, “sagte, dass der mut (gelegentlich) die meisten verlasse”.
TPMA 12.   325. WAGEN(Vb.)/oser/to dare 4. Nicht jeder ist (bleibt) wagemutig und tapfer 4.1. Oft verlässt einen der Wagemut   Nord. 184 Kjartan kvað áræðit flestum bila, þótt allgóðir karlmenn væri Kjartan sagte, dass der Mut die meisten (gelegentlich) verlasse, auch wenn es noch so wackere Männer seien LAXDŒLA SAGA 40, 52.

ÍF V.  40. 121. “Farið nú í friði ok í griðum, hvert er þér vilið af þessum fundi; skal eigi pynda yðr til kristni at sinni, því at guð mælir svá, at hann vill, at engi komi nauðigr til hans.”
CSI V.  40.
61.
“Leave this meeting then in peace and proceed in safety, whatever course you choose; no one will force you to accept Christianity for the time being, for God has said that he wishes no man to be forced to turn to him.”
PC 40. 147. ´I shall not force you to become Christians on this occasion, for God has said that he does not wish anyone to come to him under duress.
ASB 4.   40. 126. 59. 4. pynda, “zwingen”. 5.6. hann – hans, diese äusserung stimmt nicht gut zu der gewaltsamen art, mit der könig Óláfr bei der bekehring zu werke gieng.
TPMA 5.   172. GOTT/dieu, Dieu/god, God   22. Gottes Hass und Missbilligung 22.4. Gott will keinen erzwungenen Dienst   Nord. 674 Því at guð mælir svá, at hann vill, at engi komi nauðigr til hans Denn Gott sagt, er wünsche, dass niemand gezwungen zu ihm komme LAXDŒLA SAGA 40, 59.

ÍF V.  40. 122-3. Konungrinn verðr allglaðr við þetta ok mælti: “Sannat hefir Kjartan orðskviðinn, at hátíðir eru til heilla beztar.”
CSI V.  40. The king, on hearing Kjartan has said he wants to become Christian:
62. He was extremely pleased at the news and said, “Kjartan has proved the truth of the saying, ‘Festivals are a time of fortune’.”
ASB 4.  40. 127. 73. 25. hátíðir – beztar, “festtage sind die glücklichsten tage”.
FJ Proverb word 164. Page 92. hátíð – hátíðar eru til heilla beztar Laxd. 151. ‘Fest et bedst til held’. Også GJ (hátíð . . . bezt), almindeligt således endnu.
TPMA 3. 222. FEST/fête/celebration, festivity, festival   9. Verschiedenes   Nord. 41 Sannat hefir Kjartan orðskviðinn, at hátíðir eru til heila beztar Kjartan hat das Sprichwort bestätigt, dass Feiertage an Glück die besten sind LAXDŒLA SAGA 40, 73 (=JÓNSSON, ARKIV 161. JÓNSSON 66).

ÍF V.  43. 129. Guðrún svarar: “Skjótlítit gerir þú þetta mál, ok rœddi Bolli eitt sinn þetta mál fyrir mér, ok veik ek heldr af, ok þat sama er mér enn í hug.”
CSI V.  43.
66.
Gudrun answered, “You've been quick to decide this. Bolli brought the question up once with me and I tried to discourage him, and I still feel the same way.”
ASB 4.   43. 134. 10. 16. skjótlitit, “schnell betrachtet”; sk. gerir þú þetta mál, “schnell bist du mit der prüfung dieser angelegenheit fertig”.
FJ Proverb word 49. Page 71-2. bráðlitinn, -sénn – bráðlitit gerir þú á þetta Fbr 85 (Hauksb 391). ‘Altfor hurtig (overilet) ser du på dette’, om en overilet overvejelse og for hurtig bestemmelse. Af samme betydning er: bráðsét láta bragnar opt Mhk 14. Denne form er nærnere den prosaiske form som den må have været (bráðlitit el. -sét láta menn opt?). I prosa Laxd. 159 findes: skjótlitit gerir þú þetta mál, vistnok også her brugt som etslags ordsprog.

ÍF V.  43. 132.  Konungrinn leit eptir honum ok mælti: "Mikit er at Kjartani kveðit ok kyni hans, ok mun óhægt vera atgörða1 við forlögum þeira."   1atgörða D2; at gera hin hdrr.; mikit er at Kjartani ok kyni hans: hér er átt við hin illu örlög Kjartans og þeirra ættmanna.

ÍF V.  45. 137. “Þat er minn vili, at þú takir tal við Hrefna, ok væntir mik, at þér þykki þar fara vit eptir vænleik.”
CSI V.   45.
70.
“I think it would be best if you got married, as you yourself suggested last summer, even if Hrefna is not quite your equal, because you won´t find a woman who is in this courtry.” (sic)
ASB 4.  45. 141. 16. 31. fara – vænleik, “dass ihr verstand ihrer schönheit entspricht”. Der stabreim giebt dem satze die form einer sentenz.
FJ Proverb word 460. Page 200-1. vit (jfr vinr) – . . . ferr vit eptir vænleik Laxd 169. ‘Forstanden er i samme mål (tilstede) som skönheden’ (det ene svarer til det andet). Tanken er næppe den samme i Aasen: “Vitet veks og vænleiken minkar”.
TPMA 10.   227. SCHÖN/beau/beautiful   12. Äussere Schönheit gegenüber inneren Werten 12.1. Schönheit und Güte (Verstand) sind zweierlei 12.1.2. Die Verbindung von Schönheit und Verstand (Tugend) ist aussergewöhnlich und willkommen   Nord. 126 Ok væntir mik, at þér þykki þar fara vit eptir vænleik Und ich vermute, es wird die scheinen, dass da der Verstand der Schönheit entspricht LAXDŒLA SAGA 45, 16.

CSI V. 46.  "We don't lay great store by people who spread gossip of that kind," said Thorgerd.(165) See Fljotsdaela.

ÍF V.  46. 143. Óláfr svarar: “Enn vilda ek sem fyrr, at þú létir vera ok hjá þér líða þetta vandræði; mun ek leita eptir þessu í hljóði; því at þar til vilda ek allt vinna, at ykkr Bolla skilði eigi á; er um heilt bezt at binda, frændi,” segir hann.
CSI V. 46. Olaf Hoskuldsson to Kjartan regarding the disappearance of the headdress and his fear of an open breach between Kjartan and Bolli:
73. Olaf answered, “As before, I want to ask you to take no action; try to ignore what has happened, and let me see what I can do privately. I will do everything I can to prevent a split between you and Bolli. Least said, soonest mended,” he added.
PC 166. “. . . I would do anything to prevent a breach between you and Bolli. ‘Whole flesh is easier to dress than wounds’, my son,” he said.
ASB 4.   46. 146. 27. 29.30. at – líða, “dass du (dies) unerwähnt und unbeachtet liessest”.
32. er – binda, sprichwort; wörtl. “das unbeschädigte ist am leichtesten zu verbinden”.
FJ Proverb word 168. Page 93. heill (adj.) – er um heilt bezt at binda Laxd. 177. ´Det er bedst at forbinde helt (usåret)´ (?: det er bedst at der intet sår er). GJ: um heilt er bezt at binda (jfr búa).

ÍF V.   46. 144. Þá svarar Guðrún máli hans ok mælti: “Þann seyði raufar þú þar, Kjartan, at betr væri, at eigi ryki.”2     2Seyðir var sérstakur suðuútbúnaður. Var grafin gröf í jörð og kveiktur eldur í; þar ofan á voru settar hellur og milli þeirra kjöt það, sem sjóða skyldi; soðnaði það af hita steinanna. Síðan var þetta allt þakið. Þegar það, sem þakið var með, var tekið frá, rauk seyðirinn; hét þetta að raufa hann (sjá B. M. Ólsen, Aarbøger 1909, 317 o. áfr.).
CSI 46. Gudrun to Kjartan upon his accusation and threats following the disappearance of the head-dress:
73. Then Gudrun responded, saying, “You’re stirring up embers that would be better left to die out.”
ASB 4.   46. 147. 34. 22.23. þann seyði raufar þú, “dies feuer schürst du”. “feuer schüren” bildlich gebraucht = eine sache erwähnen; vergl. auch das nachfolgende.

ÍF V.   47. 147. Þórarinn svarar: “Dýrt mun mér verða dróttins orð um þetta mál; en þat væri næst mínu skaplyndi, at kaup þetta væri kyrrt, sem vit Bolli höfum stofnat.”
CSI 47. Thorarin when Kjartan forces him to sell his farm to him instead of to Bolli, as he had previously agreed:
75. Thorarin answered, “The master’s word is law in that case, but if I had my way the agreement I made with Bolli would stand unchanged.”
ASB 4.   47. 150. 19. 16. dýrt mun . . . dróttins orð, sprichwort, “das wort des herren hat viel gewicht”.
FJ Proverb word 74. Page 76. dróttinn – dýrt er (mun verða; láta menn) dróttins orð Laxd 182, Bisk I 484, 803, II 51, Fms II 269, IV 175, Isls II 445, Alex 128 (honum væri dýrt látanda d. o.) DraumJ. 5, Mhk. 5.
TPMA 6.   42. HERR/seigneur/lord 5. Eigenschaften des Herrschers 5.1. Der Herr hat Macht und Autorität 5.1.3. Die Worte des Herrn haben Gewicht 5. 1. 3. 1. Die Worte des Herrn gelten viel   Nord. 214-222 Dýrt er drottins orð Das Wort des Herrn ist viel wert SNORRI, ÓLAFS SAGA HELGA 82 (→ FMS IV, 175 [= JÓNSSON, ARKIV 74]. SNORRI, HEIMSKRINGLA 248, 36 (Ólafs saga helga 85). 356, 13 (Ólafs saga helga 165). GROSSE ÓLAFS SAGA TRYGGVASONAR 235 (→ FMS II, 269 [= JÓNSSON, ARKIV 74]). BISKUPASÖGUR I, 484. I, 803. II, 51 (→ JÓNSSON, ARKIV 74). DRAUMA-JÓNS SAGA 5, 48 (1. H. Jh. [→ ZFDPH 26, 304 = JÓNSSON, ARKIV 74]). KJÁLNESINGA SAGA 15 S. 35. 223 Dýrt láta menn dróttins orð Man bezeichnet das Wort des Herrn als etwas Kostbares MÁLSHÁTTAVKÆÐI 5, 5 (= JÓNSSON, ARKIV 74, JÓNSSON 31). 224 Dýrt mun mér verða dróttins orð Das Wort des Herrn soll mir gewichtig sein LAXDŒLA SAGA 47, 19 (= JÓNSSON, ARKIV 74. JÓNSSON 31). 225 At honom vere sem auðrom dyrt latannda drottins orð Dass das Wort des Herrn für ihn ebensoviel bedeute wie für einen andern ALEXANDERS SAGA 128 (= JÓNSSON, ARKIV 74). 226 Jussio sueuit hero celsi sublimis haberi. – Høyt ær herræ bwdh Der Befehl eines hohen Herrn wird gewöhnlich hochgehalten. – Hoch steht (wörtl.: ist) das Gebot eines Herrn LÅLE 521.
TPMA 4.   460. GEWALT/pouvoir (subts./power   1. Der Mächtigere entscheidet (setzt seinen Willen durch)  Nord. 1 En sá réð, Es ríkri vas Aber derjenige entschied, der mächtiger war SÓLARLJÓÐ 36, 4 (= GERING S. 11). 2 Jafnan segir enn ríkri ráð Immer sagt der Mächtigere, was zu tun ist (wörtl.: die Beschlüsse) MÁLSHÁTTAKVÆÐI 23, 1 (= JÓNSSON, ARKIV 334. JÓNSSON 137). 3 Stare penes libitum satagit vis celsa quiritum. – Ee wil waaldh sijn wiliæ haffwæ Die hohe Gewalt der Quiriten will bei ihrer Willkür verharren. – Gewalt will immer ihren Willen haben LÅLE 1017. 4 Hinn ríkari verðr ráð at segja Der Mächtigere kann sagen, was zu tun ist (wörtl.: den Beschluss) CLÁRI SAGA 15, 5 (= JÓNSSON, ARKIV 334).
Ed. note. See Clári saga, ed. Gustaf Cederschiöld. Altnordische saga-bibliothek, 12. Halle a. S. 1907, 15. 47. 5. En hversu sem þær tala hér um langt, ferr enn sem fyrr, at "hinn ríkari verðr ráð at segja"; ok gengr jungrú Tecla enn með sinni fylgð niðr at landtjaldinu.

ÍF V.  49. 152. Þorkell mælti: “Þegi skjótt,” segir hann; “mun fóli þinn nökkurum manni líf gefa, ef bana verðr auðit?”
CSI V.  49.
79.
Thorkel said to him, “Do shut up! Do you think, you fool, that you could save the life of one doomed to die?”
PC 49. 173. “Hold your tongue!” said Thorkel of Hafratindar. “Are you so stupid as to think you can save someone’s life if he is fated to die?”

ÍF V.  49. 154. Þá mælti Guðrún: “Misjöfn verða morginverkin; ek hefi spunnit tólf álna garn, en þú hefir vegit Kjartan.”2      2Misjöfn verða morginverkin 226, (V); mikil verða hermðarverk M; V hefur hvorttveggja, en breytir þó hermðarverk í hernaðarverk, enda er orðið torskilið í þessu sambandi (reiðiverk, Fritzner; frægðarverk, G. Vigf., Kålund (sbr. herma)). Um garnspuna Guðrúnar er það að segja, að almennt munu orð hennar skilin á þá leið, að hún hafi spunnið garn til tólf álna (V) ? : í tólf álna voð. Brynjólfur Jónsson ætlar, að hér sé átt við tólf álna virði hörgarns; hafi hör þá verið fluttur hingað til lands óspunninn eða jafnvel ræktaður hér (sbr. nafnið Línakradalur). Sjá Br. Jónsson, Guðrún Ósvífsdóttir 108-09.
CSI V.  49. Gudrun, on Bolli’s killing of Kjartan:
79. Bolli replied that it was almost mid-afternoon and Gudrun said, “A poor match they make, our morning work – I have spun twelve ells of yarn while you have slain Kjartan.”
PC 49.  176. ‘Morning tasks are often mixed: I have spun yarn for twelve ells of cloth and you have killed Kjartan.’
ASB 4.  49. 158. 25. Þá mælti Guðrún: “mikil verða hermðarverk, ek hefi spunnit tólf alna garn, en þú hefir vegit Kjartan”. 6. hermðarverk, “rühmliche taten”. 7. tólf alna garn, “garn, das für 12 ellen (fries) ausreicht”. Eine solche menge garn konnte jedoch in so kurzer zeit von Guðrún – selbst mit hilfe ihrer dienstmägde – unmöglich bereitet werden.

ÍF V.  53. 159.  Þá segir Ósvífr: "Þú, festarhundr, munt verða eigi sannspár, því at synir mínir munu vera virðir mikils af tignum mönnum, en þú, festargarmr, munt fara í trollendr1 í sumar."   1trollendr M: trolla hendr hin.

ÍF V.  53. 162. “Kemr hér at því, Halldórr, sem mælt er, at einn er auðkvisi1ættar hverrar, ok sú er mér auðsæst ógipta Óláfs, at honum glapðisk svá mjök sonaeignin; kveð ek þik af því at þessu, Halldórr,” segin hon, “at þú þykkist mest fyrir yðr brœðrum.”     1Svo ritað M. V; ørkvisi zpap; vanalegasta mynd orðsins er þó aukvisi. Um uppruna orðsins er deilt; Fritzner hyggur síðara lið vera skyldan kvistr, kvísl, en hinn fyrra au- s. s. af. Aftur telur Falk (Festskr. til F. Jónsson 341-342) au- vera til áherzlu, en -kvisi skylt kveita, no. kveisa, er hvorttveggja þýðir: kveif.
CSI V.  53.
84. “It show's the truth of the saying, Halldor, that 'every kin has its coward'. I see only too well now that fathering such sons was Olaf's great failing. I address my words to you Halldor,” she said, “because you've taken the lead among your brothers.”
PC 53. 183. ‘The old saying, “To every family its flaw”, is certainly borne out here, Halldor.’
ASB 4.  53. 165. 7. Cap. LIII. 22. Kemr – því, “es zeigt sich nun”. sem mælt er, “wie das sprichwort lautet”. 23. aukvisi, “entarteter mensch”. Als die ursprüngliche form hat man ein *afkvisi angenommen; K. Gislson (vgl. E. Jonsson, Oldn. Ordbog) sah jedoch das auch vorkommende aukvisi für die urform an und fasste dies wort als auk-visi (von auk und vesa, später vera)
FJ Proverb word 489. Page 205. ætt (jfr drengskapr) – er einn aukvisi ættar hverrar Laxd 201, Hkr II 316. ‘En døgenigt findes i hver slægt’. = GJ
TPMA 1.   239. ART/manière, espèce/manner, species   2. Art als Geschlecht 2.3. In jedem Geschlecht gibt es entartete Glieder   Nord. 10-12 . . . sem mælt er, at einn er ökvisi ættar hverrar Wie es heisst: "Einen entarteten Abkömmling gibt es in jedem Geschlecht" SNORRI, ÓLÁFS SAGA HELGA 134 (→ FMS IV, 321). SNORRI, HEIMSKRINGLA 324, 8. LAXDŒLA SAGA 53, 7 (= JÓNSSON, ARKIV 489. JÓNSSON 193). → HURE 1-5

ÍF V.  61. 183. “Munu menn ok mér mest til ámælis leggja þetta fyrir sakar tengða með okkr Helga; þykki mér ok, sem svá verði flestum gefit, at allt láti fjörvi fyrri;1 verðr því vandræði fyrst at hrinda, er bráðast kemr at höndum.”     1Sbr. málsháttinn í Njálu (83. kap.): “ok er fé fjörvi firra”.
CSI V.  61.
95.
“People will place most of the censure on me, in any case, because of my connections to Helgi. And like most others I am ready to do most anything to save my skin. Each problem that arises demands its own solution.”
PC 61. 200. ". . . and I am quite sure that most people would sacrifice anything sooner than their own lives.
ASB 4.  61. 186. 17. 20. at – fyrri, “dass sie alles lieber als das leben aufgeben” – sprichwörtlich: das leben wird nie zu treuer erkauft.
FJ Proverb word 110. Page 84. fjör (jfr fé) – (at) alt láti fjörvi fyrri Laxd. 227. ‘(at) man afser alt förend livet’; jfr 102, 4. Den egl. form var vel: alt lætr fjörvi fyrr
See Saxo (Kallstenius) 24. Liv – död. 43. Adeo cunctis re1 prior est uita, cum nihil apud mortales spiritu carius existere soleat, s. 7123. – Ingen ting er saa kier som Liffuet, Vedel s. 4317. Lífið er kostgripum kærra, JR II n:r 571. 1Tryckfel för rebus?  Jfr Stephanii upplaga s. 4020.
TPMA 7.   310. LEBEN/vie, vivre/life, to live 1. Wesen und Bedeutung des Lebens 1.7. Das Leben ist das höchste und einzige Gut 1.7.1.1. Das Leben hat den Vorrang vor allem Nord. 201 Nv er sem mælt er. at hveriom er lifit sarast at lata Nun ist es so, wie es im Sprichwort heisst, dass er für jeden am schmerzlichsten ist, das Leben zu verlieren ÞIÐREKS SAGA 103 (JÓNSSON, ARKIV 249. JÓNSSON 106). 202 þykki mér ok, sem svá verði flestum gefit, at allt láti fjörvi fyrri Es scheint mir auch, als stehe es mit den meisten so, dass sie alles lieber als das Leben aufgeben LAXDŒLA SAGA 61, 17 (= JÓNSSON, ARKIV 110. JÓNSSON 45). 203 Ok er fé fjörvi firra Und die Habe ist (einem) ferner als das Leben NJÁLS SAGA 83, 10 (= JÓNSSON, ARKIV 102. JÓNSSON 44).

ÍF V.  61. 183. “Munu menn ok mér mest til ámælis leggja þetta fyrir sakar tengða með okkr Helga; þykki mér ok, sem svá verði flestum gefit, at allt láti fjörvi fyrri;1 verðr því vandræði fyrst at hrinda, er bráðast kemr at höndum.”     1Sbr. málsháttinn í Njálu (83. kap.): “ok er fé fjörvi firra”.
CSI V.  61.
95.
“People will place most of the censure on me, in any case, because of my connections to Helgi. And like most others I am ready to do most anything to save my skin. Each problem that arises demands its own solution.”
PC 61. 200. ADD ‘One must always deal with the most urgent problems first.’

ÍF V.  64. 191.  Hrappr hleypir fram fyrir ok dúði spjótsprikuna,3 er hann hafði í hendi, ok lagði fram fyrir sik ok kvað þá vera allt mál at reyna sik.   3spjóts-prika (sbr. prik, hvk.; prika: veita stafshögg): spjót (háðulegt orð). V hefur hér spjótskaptinu.

ÍF V.  64. 191.  Hrappr hleypr þegar upp á selit4 ok spurði, hvárt skolli væri inni.   4á selit svo V, C; at selinu M.

ÍF V.  64. 191.  Helgi svarar: "Fyrir þat mun þér ganga, sem sá sé nökkut skæðr, er hér býr inni, at hann muni bíta kunna nær greninu;" ok þegar lagði Helgi spjóti út um selsglugginn ok í gegnum Hrapp; fell hann dauðr til jarðar af spjótinu.

ÍF V.  64. 191-2.  Þorgils5 bað þá fara varliga ok gæta sín viðslysum . . .    5mælti: "Sjaldan er flas til fagnaðar" b. v. C.

ÍF V.  65. 195. Þá mælti Þorgils ok roðnaði mjök: “Görla skil ek, hvaðan alda sjá rennr undir; hafa mér þaðan jafnan köld ráð komit; veit ek, at þetta eru ráð Snorra goða.”
CSI 65. Thorgils when Gudrun reveals she has tricked him:
101. Thorgils then spoke, becoming very flushed as he did so. “Clearly do I see, where the current came from that sent this wave; they have generally been cold, the counsels that Snorri the Godi has sent my way.”
PC 65. 210. “I know all too well where this comes from, for I have always felt the brunt of cold counsels from that quarter: I know that this is Snorri’s doing.”
ASB 4.   65. 199. 19. 12. köld, “kalte”, d.h. feindliche.
FJ Proverb word 217. Page 103. kona – . . . (opt) eru köld kvenna ráð Nj 594, Gísl 34, Part 30. ‘Kolde (fjendtlige) er (ofte) kvinders råd (planer)’, Köld eru tíðum kv. r. Har GJ med en uægte tilföjelse.
TPMA 9.  187. RAT/conseil/advice 3. Schlechter Rat 3.1. "Kalter" (= schlechter) Rat2  Nord. 71 Frá mínom véom ok vöngom skolo þér æ köld ráð koma Aus meinen Tempeln und Tempelfluren3 wird dir allzeit unheilvoller Rat kommen LOKASENNA 51, 4.  72 Hafa mér þaðan jafnan köld ráð komit. Veit ek, at þetta eru ráð Snorra goða Von dieser Seite ist mir immer unheilvoller Rat gekommen. Ich weiss, dass dies die Anschläge des Goden Snorri sind LAXDŒLA SAGA 65, 19.     2Zur Verwendung von kalt in der Bed., 'unheilvoll', besonders in der Verbindung mit Rat, vgl. für das Altisl. CLEASBY 329 s.v. kaldr II, für das Mittelengl. MED II, 383 b s.v. cold 6: cold counseil, cold red, 'bad or unfortunate advice'. Zum Sprw. vgl. E. Kolb, Alemannisch-nordgermanisches Wortgut, Beiträge zur schweizerdeutschen Mundartforschung VI, Frauenfeld 1957, 21f.   3Es spricht die Göttin Skaði.
Ed. note. See Eyrbyggja saga, c. 15. ASB 15. 39. hann var vitr maðr ok forspár um marga hluti; langrækr ok heiptúðigr; heilráðr vinum sínum, en óvinir hans þóttuz heldr kulða af kenna ráðum hans. 
Ed. note. Is there proverbial linkage to 'Eru köld kvenna ráð'? See TPMA 9.   198. RAT/conseil/advice 6. Gute und Schlechte Ratgeber 6.6. Frauen als Ratgeber 6.6.1. Der Rat der Frau ist wertlos oder unheilvoll Nord. 288 Köld ero mér ráð þín Unheilvoll15 sind mir deine (scil. der Königin) Ratschläge VÖLUNDARKVIÐA 31, 6. 289.290 Ok eru köld (GÍSLA SAGA: opt köld) kvenna ráð Und die Ratschläge der Frauen sind (oft) unheilvoll NJÁLS SAGA 116, 16. GÍSLA SAGA 19, 10. 291 Kavlld erv iafnan kvenna rad, þviat þav erv favitr ok brad Die Ratschläge der Frauen sind immer unheilvoll, weil sie wenig weise sind und schnell PARTALOPA SAGA 30, 21. 292 Eigi þotti mer þa sem fyrr, at kolld ero kvenna rad Es dünkte mich da nicht wir früher, dass die Ratschläge der Frauen unheilvoll sind HEIL. M. S. I, 443, 20 (Malcus saga). 293 Consilium rere fore frigens in muliere. – Kalth ær qwinner raadh Glaub mir, dass der Rat einer Frau unheilvoll ist! – Unheilvoll ist Frauenrat LÅLE 153.     15Vgl. oben Anm. 2. 2Zur Verwendung von kalt in Bed., ‘unheilvol’, besonders in der Verbindung mit Rat, vgl. für das Altisl. CLEASBY 329 s.v. kaldr II, für das Mittelengl. MED II, 383 b s.v. cold 6: cold counseil, cold red ‘bad or unfortunate advice’. Zum sprw. vgl. E. Kolb, Alemannisch-nordgermanisches Wortgut, Beiträge zur schweizerdeutschen Mundartforschung VI, Frauenfeld 1957, 21f.

ÍF V.  72. 211. Bolli svarar: "Þat hefi ek lengi haft í hug mér, at ganga suðr um sinns sakar; þykkir maðr við þat fávíss verða, ef hann kannar ekki víðara en hér Ísland."
CSI V.  72.
111.
Bolli answered, “For a long time now I have wanted to make a journey south for a time; a man is considered to grow ignorant if he has explored no more than the shores of Iceland.”
TPMA 13.   20. WEISE/sage/wise 9. Wie man zu Weisheit kommt   9.4. Erfahrung macht weise   Nord.  329 Þykkir maðr við þat fávíss verða, ef hann kannar ekki víðara en hér Ísland  Der Mann scheint mir sein Wissen wenig zu mehren, der sich nicht weiter umsieht als hier in Island (Meissner) LAXDŒLA SAGA 72, 3.
Ed. note. See Færeyinga saga ÍF. XXV.  13. 29.  Ok nú er svá er komit, þá segir Sigmundr Úlfi fóstra sínum at hann vill á brott leita, "ok þykki mér lítil okkur afdrif verða munu ef vit forvitnumsk eigi til annarra manna."

ÍF V.  85. Bolla þáttr. 242. Eptir þat fór hon heim, en Þorsteinn kom at máli við Bolla: "Hvat er um, vinr," segir hann, "hvárt hefir Helgi af Skeiði sýnt fólsku mikla við þik? Vil ek biðja, at þér leggið miðr fyrir mín orð ok virðið þat engis, því at ómæt eru þar afglapa orð."
CSI V.  Bolli Bollason's Tale. 7.
127.
Afterwards she returned home and Thorstein went to speak to Bolli. "What's this I hear, my friend?" he said. "Has Helgi of Skeid been provoking you unjustly? I want to ask you to drop the charges and dismiss the incident, at my request, as the words of simpletons are not worthy of notice."
FJ Proverb word 312. Page 177. ómagi – ómæt [eru] ómaga orð Gísl. 5. Jfr Mág 22. ‘Ugyldige er den mindreåriges ord’: = GJ (med varr.: afglapa, drukkins manns).
ÍM 250. ÓMAGI Ómæt eru ómaga orð. Gísla s. 2. kap. o. v. Ómerk eru ómaga orð. Bhar
TPMA 13.   236.  WORT/parole/word  6. Wahrheitsgehalt, Verbindlichkeit und Geltung der Worte  6.14. Das Wort eines Unmündigen (Toren) gilt nichts  Nord. 69 Ómæt ómaga orð Des Unmündigen Worte sind wertlos7 GÍSLA SAGA 2, 8 (= JÓNSSON, ARKIV 312. JÓNSSON 128).  70 Þar eru omaga om{{e}}t orð Da sind die Worte des Unmündigen wertlos MÁGUS SAGA 12 S. 22, 32 (= JÓNSSON, ARKIV 312). 71 {{O}}mæt eru þar afglapa orð Die Worte eines Toren sind da bedeutungslos LAXDŒLA SAGA 85, 6 (= GERING 1. JÓNSSON 1).     7Vgl. BAETKE 457: “ómagi m. Person, die nicht selbst für sich sorgen kann (z. B. Kinder u. Alte)”.

Return to
Concordance